متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 373

(لا تکرم الفسّاق)، که حکم در این دو مثال متعلّق به اکرام است و اکرام کردن و نکردن، متعلّق به علما یا فاسقینی است که در خارج وجود دارند.

2- و گاهی امر و نهی تعلّق به چیزی پیدا می کنند، که دیگر متعلّقی ندارد، مثل: صلّ که امر به نماز است.

امر و نهی در صورت اول:

1- یا به خود طبیعت که قابلیّت تکثر را دارد تعلّق می گیرند، مثل امر به پذیرائی عالم، و نهی از پذیرائی کردن طبیعت فاسق.

2- یا اینکه به وجود محض که قابلیّت تکثر ندارد تعلّق می گیرند.

3- یا به طبیعت ساری در افراد یعنی عموم استغراقی که عرفا به امر و نهی های متعدد منحل می شود، تعلّق می گیرند، مثل: اکرم کلّ عالم و لا تکرم کلّ فسّاق

که این امر و نهی، عرفا، به امر به اکرام این و آن، و نهی از اکرام این و آن منحلّ می شوند.

پس: اکرام هریک، واجبی مستقلّ از دیگری است و اگر مأمور بعضی را پذیرائی کرد امتثال در آن بعضی محقق می شود و لکن در غیر آنها خیر محقق نمی شود.

4- گاهی به عموم مجموعی تعلّق می گیرند، مثل: اکرم مجموع العلماء.

در اینجا یک تکلیف وجود دارد که به مجموع علماء تعلّق گرفته است و به تکلیف های متعدّد منحلّ نمی شود.

زیرا امتثال امر، با پذیرائی همه آنها تحقّق می یابد به نحوی که اگر یک نفر از آنها را پذیرائی نکند، اصلا امتثالی نکرده است، و لو بقیّه را پذیرائی کند.

به هرحال:

- امر و نهی یا نفسی هستند: و یا غیری، چنانکه امرهای متعلّق به اجزاء و شرایط و نهی های متعلّق به موانع و قواطع غیری هستند.

- تمام اقسام تصوّر دارند، اگرچه برخی از آنها صرف تصور بوده و واقعیت ندارند. امّا:

اینکه قاعده در تمام این اقسام اشتغال است یا برائت است و یا تفصیل؟ اختلافی است:

- برخی ها در تمام اقسام قائل به برائت اند، برخی ها نیز قائل به اشتغال شده اند، و لکن:

رأی حق در این مقام قول به تفصیل است میان اقسام به اینکه:

1- اگر امر نفسی به طبیعت مطلقه یا به عموم مجموعی تعلّق گرفته باشد، هنگام شک در تحقّق مأمور به و تردید امر میان اقلّ و اکثر، به مقتضای قاعده اشتغال باید نسبت به مشکوک