متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 377

1- و هو الشکّ فی الجزء الخارجی.

2- وردت فی النسخ بدل« أمّا الأوّل- إلی- حکمهما»:« و الظاهر اتحاد حکمهما، و الکلام فیه هو الکلام فیما تقدّم»، إلّا أنّ فی بعض النسخ بدل« فیه»:« فیها».

3- لم ترد لفظ الجلاله فی بعض النسخ.

ترجمه

و امّا قسم دوم:

اشاره

(و آن شک در اینست که آیا فلان شی ء (مثلا طهارت) قید برای مأمور به (مثلا نماز) هست یا نه؟)

محقّقا در مطالب گذشته معلوم شد که قید بر دو قسمت است، زیرا:

1- گاهی منشا قید یک فعل خارجی است که از نظر وجودی مغایر با مقیّد است مثل طهارت (که قید نماز است) و ناشی از وضوء است.

2- و گاهی قید، قید (و یا صفتی) است که با مقیّد در وجود خارجی متحد است (مثل: ایمان در رقبه مؤمنه، و لکن مفهوما مغایرند).

امّا قسم اوّل: کلام در این قسم همان کلام در جزء خارجی است که حکم آن روشن شد.

و امّا قسم دوّم: (که ایمان در رقبه مؤمنه است) علی الظاهر، حکمش با حکم قسم اوّل یکی است. و گاهی فرق گذاشته می شود بین این دو (طهارت و ایمان) به سبب الحاق قسم اوّل (یعنی طهارت برای نماز) به شک در جزئیت (که محلّ اجرای برائت است)، و حال آنکه قسم دوم (محلّ اجرای احتیاط است).

(وجه این تفاوت:)

اشاره

نظر به اینکه دلیل عقلی و نقلی دلالت دارند بر عدم عقاب و مؤاخذه بخاطر چیزی مؤاخذه بخاطر آن در قسم اوّل از جانب شارع معلوم نیست.

زیرا تکلیف به وجوب وضوء اگر علم بر مؤاخذه به سبب ترک آن، از جانب شارع نداشته باشیم، و لو (نفسی نبوده) و غیری است، به حکم عقل و نقل منفی و مرفوع است.

و فرض اینست که:

این شرط شرعی (یعنی طهارت)، انتزاع می شود از امر به وضو در شریعت پس منتفی می شود به سبب انتفاء منشا انتزاعش علی الظاهر.

و امّا قید (و یا صفتی) که در وجود خارجی با مقیّد متحد است، مثل ایمان در رقبه مؤمنه، از جمله اموری نیست که وجوب و الزام به آن مغایر و جدای از وجوب اصل فعل باشد و لو مقدّمه.

پس: مندرج نمی شود در تحت آنچه خدای تعالی علمش را از عباده مستور داشته است.