متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 380

تشریح المسائل

اشاره

* تاکنون در رابطه با چه امری بحث می شد؟

در رابطه با علم اجمالی و دوران بین اقلّ و اکثر و شک در جزئیّت خارجیّه از قبیل شک در جزئیّت سوره برای نماز بحث می شد که مقام اوّل از بحث را تشکیل می داد.

* در این مقام که مقام دوم از بحث است پیرامون چه امری بحث می شود؟

پیرامون شک در جزئیّت ذهنیه و به تعبیر بهتر شک در شرطیّت و قیدیت یک امری برای مأمور به صحبت می شود.

به عبارت دیگر:

تاکنون شک ما شک در جزئیت یک شی ء برای مأمور به بود و لکن اکنون شک ما در شرطیت و یا قیدیّت یک شی ء است برای مأمور به.

به عبارت دیگر: شک ما در اینجا شک در جزء ذهنی است.

* چه تفاوتی میان جزء با شرط و یا به عبارت دیگر جزء خارجی با جزء ذهنی وجود دارد؟

1- جزء آن است که هم ذاتش داخل در مأمور به است، هم تقیید مأمور به آن داخل مأمور به است مثل: سوره برای نماز

2- شرط آن است که ذاتش خارج از مأمور به است و لکن تقیید مأمور به به شرط داخل در خود مأمور به است، مثل: نماز نسبت به طهارت و وضوء.

یعنی وضو امری خارج از ماهیت صلاه است و لکن شرعا نمازی که مقیّد به این قید است، مأمور به است و نه مطلق نماز.

به چنین تقییدی جزء ذهنی گفته می شود، و به عبارت دیگر به اعتبار فوق، از شرط تعبیر می شود به جزء ذهنی.

* با توجّه به مقدمه فوق مراد از (فقد عرفت انّه علی قسمین؛ لانّ ...) چیست؟

اینست که: قید مشکوک بر دو قسم است.

1- گاهی منشا آن یک فعل خارجی است. مثل وضو که در خارج به وجودی مستقل و جدای از ذات المقیّد موجود است و منشا انتزاع قید طهارت باطنیّه است که همراه با نماز است.

2- و گاهی از اموری است که در وجود خارجی با ذات مقیّد اتحاد دارد و به قول اهل منطق به حمل شایع صناعی قابل حمل است.

یعنی: در خارج به یک وجود موجودند و رابطه این همانی دارند مثل: رقبه مؤمنه.