متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 390

1- گاهی مکلّف دارای یک رقبه مؤمنه است و یک امر هم بیشتر ندارد و آن عتق رقبه مؤمنه است چنانکه گاهی هم مکلف فاقد وضوء است و تحصیل آن از باب مقدّمه است.

حال:

- این مکلف ممکن است مقدّمات دیگر را هم فاقد باشد که باید آنها را نیز تحصیل کند و لکن بطور کلّی یک امر دارد و آن امر هم خطاب به صلاه مقیّد به این قیود است چنانکه اگر مکلف رقبه مؤمنه ندارد باید با پول آن را خریداری کند اگر در شهرش وجود ندارد برود از دیگر مناطق خریداری کند، گاهی عبد مؤمنی پیدا نمی شود، و مکلّف باید برود عبد کافری را مؤمن کرده، پس از آن آزاد سازد.

امّا پس از تحصیل همه این مقدّمات یک امر در کار است که به عتق رقبه با قید ایمان تعلّق گرفته است.

در نتیجه: با این محاسبات، تفاوتی میان قسم اول و دوم وجود ندارد و لذا: یا باید هر دو قسم را به اقلّ و اکثر ملحق سازیم چنانکه قول حق همین است و یا اینکه هر دو را به متباینین ملحق سازیم و نیازی به تفصیل نیست.

* عباره اخرای رأی شیخ در یک گفتمان ساده چیست؟

جناب شیخ از دو طریق به بیان مطلب پرداخته است:

1- هدف ادله برائت رفع کلفت و مشقت از دوش مکلف است.

حال: اگر شک مکلّف، شک بدوی باشد، بطور کلّی آن را برمی دارد.

فی المثل: اگر شک کند که دعا عند الهلال واجب است یا نه؟ اصل برائت می گوید (نه) و اگر شک او در باب اقل و اکثر باشد، کلفت زائد را برمی دارد. چرا که اجمالا می داند که یا اقلّ واجب است یا اکثر؟ اقل قدر متیقّن است، پس ما زاد را برمی دارد. چه این کلفت کمی باشد و چه کیفی.

* در چه مواردی اصل برائت کلفت کمیّه را برمی دارد؟

در دو مورد کمیّت زائد را برمی دارد، فی المثل:

1- هنگام شک در نماز نه جزئی و ده جزئی، اصل برائت اکثر و یا ما زاد کمی را برمی دارد.

2- هنگام شک در مشروطی که منشا خارجی دارد مثل نماز با طهارت که وضوء می خواهد.

باز اصل برائت کلفت کمیّه زائده را برمی دارد. چرا که نمی دانیم باید دو عمل انجام بدهیم که یکی نماز باشد یکی هم وضو و یا اینکه یک عمل انجام دهیم که همان نماز باشد؟

اصل برائت می گوید: نماز را که قدر متیقّن است انجام بده و لکن وضو را که مشکوک است و