متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 558

1- فی النسخ:« تعذّر».

2- فی النسخ:« تعذّر».

3- فی بعض النسخ زیاده:« فیه الأمر».

4- لم ترد« أعنی الکلّ» فی بعض النسخ.

فینحصر الحکم بعدم سقوط الباقی فی الفرض الأوّل کما ذکرنا.

و لا یلزم من ذلک استعمال لفظ «المطلق» فی المعنیین، أعنی: المجرّد عن ذلک الجزء بالنسبه إلی العاجزه، و المشتمل علی ذلک الجزء بالنسبه إلی القادر؛ لأنّ المطلق- کما بیّن فی موضعه(1)- موضوع للماهیّه المهمله الصادقه علی المجرّد عن القید و المقیّد؛ کیف؟ و لو کان کذلک کان کثیر من المطلقات مستعملا کذلک؛ فإنّ الخطاب الوارد بالصلاه قد خوطب به جمیع المکلّفین الموجودین أو مطلقا، مع کونهم مختلفین فی التمکّن من الماء و عدمه، و فی الحضر و السفر، و الصحّه و المرض، و غیر ذلک، و کذا غیر الصلاه من الواجبات.

*** ترجمه

تنبیه دوم: در این که: (آیا اگر جزء یا شرط متعذر شد تکلیف به کل و یا مشروط ساقط می شود یا نه؟)

اشاره

وقتی جزئیّت یک شی ء یا شرطیّت آن بالاجمال (یعنی با دلیلی مجمل)، ثابت شود (فی المثل اجماع قائم شده بر این که نماز واجب است و یا اجماع اقامه شده که فاتحه الکتاب جزء نماز است که دلیل کل و دلیل جزء هر دو مجمل است)، آیا اصل و قاعده جزئیّت این جزء و شرطیّت آن را به طور مطلق اقتضاء می کند (که همیشه جزء و یا شرط برای کل باشد)، تا این که وقتی جزء و شرط متعذّر می شوند، تکلیف به کلّ و یا مشروط ساقط شود (چرا که در این صورت دیگر نماز بدون فاتحه نماز نیست)، و یا این که آیا قاعده و اصل ایجاب می کند، اختصاص اعتبار جزء و شرط را به حال تمکّن (بدین معنا که الجزء جزء للقادر و الشرط شرط له) که در نتیجه اگر این دو (جزء و شرط)، متعذّر شوند تکلیف (و یا وجوب آن بقیّه)، ساقط نشود؟

دو وجه و بلکه دو قول در پاسخ به این سؤال وجود دارد: