متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 562

* مقدمه بفرمائید دلیل به لحاظ اجمال و اطلاق چگونه است؟

اینست که: گاهی مجمل است و گاهی مطلق:

اگر دلیل مجمل باشد، تمسّک به دلیل مجمل عند الشک بی معناست، چرا که مجمل عند الشک تنها قدر متیقّن را در برمی گیرد.

اگر دلیل مطلق باشد، تمسّک به دلیل مطلق عند الشک بلا اشکال است.

حال سؤال اینست که: خطاب صلّ مجمل است یا مطلق؟

می گوئیم: بنابراین که الفاظ عبادات و معاملات برای معنای صحیح وضع شده باشند، مجمل است. چرا؟

زیرا: صلاه یک عمل تام الاجزاء و الشرائط است و لکن این که این اجزاء و شرائط چه هستند و چگونه کم و زیاد می شوند، تفصیلش از عهده لفظ صلاه خارج است.

امّا بنابراین که الفاظ عبادات و معاملات برای اعم از صحیح و فاسد وضع شده باشند صلاه مطلق است. چرا؟

زیرا: صلاه در اینجا به معنای ارکان مخصوصه است، و لذا این ارکان مخصوصه صحیح انجام شوند یا فاسد، همه اجزاء و شرائط همراه با صلاه باشند یا نه، به مرکب انجام شده صلاه گفته می شود.

پس: صلاه بناء علی الوضع للصحیح مجمل و بناء علی الوضع للاعمّ مطلق.

* اگر اجماع واقع شود بر این که (الصلاه واجبه)، صلاه مطلق به حساب می آید یا مجمل؟ چرا؟

مجمل به حساب می آید، زیرا: اجمال دلیل لبی بی زبان است، مثل عقل که دلیلی لبّی است، این کتاب و سنت است که دارای لسان است و اطلاق دارد.

و لذا نوعا معقد اجماع را مجمل به حساب می آورند و نه مطلق.

* با توجه به مقدّمه اوّل بفرمائید مقتضای قواعد و اصول عامه در اینجا مطلق بودن است یا مقیّد بودن؟

1- در مواردی که یقین داریم به مطلق بودن جزئیّت یا شرطیّت براساس یقین خود عمل می کنیم، چرا که یقین حجت عقلی است.

2- در مواردی هم که یقین داریم به مقیّد بودن جزئیت یا شرطیت باز هم براساس یقین خود عمل می کنیم.