متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 575

و از همین امام همام نقل شده است که: چیزی که همه اش قابل ادراک نیست و نمی توانید به کلّ آن دسترسی پیدا کنید، نباید از خیر کلّ آن بگذرید و همه اش را ترک کنید.

و ضعف سندی این احادیث به واسطه شهرت عملیّه تمسّک اصحاب به آنها در ابواب مختلفه عبادات جبران می شود بله گاهی در دلالت این روایات مناقشه می شود.

و امّا اشکال دلالی حدیث اوّل اینست که: شاید (من) به معنای (باء) تعبیه، یا بیانیّه و (ما) به معنای ماء مصدریّه زمانیه باشد.

شیخ می فرماید: در این که می گوئید شاید من به معنای باء تعبیه و یا من بیانیّه باشد اشکالی وجود دارد، و آن اینست که:

به معنای باء بودن (من) مطلقا وجود ندارد و بیانیّه بودن آن در خصوص این مقام، مخالف با ظاهر کلام و جدّا بعید است (بلکه حق اینست که من تبعیضیّه است و مای موصولیه) چنان که بر عارف بر اصول و قواعد سخن پوشیده نیست.

(مناقشه صاحب فصول در ظهور این حدیث درست نیست.)

شگفت از معارضه، (قرار دادن صاحب فصول است) این ظهور را:

1- به لزوم تقیید (کلمه) شی ء (که در حدیث به طور مطلق آمده) به شی ء مرکب دارای اجزاء (مثل اذا امرتکم بشی ء ذی الاجزاء) تا صحیح باشد امر به انجام آنچه استطاعت از آن وجود دارد.

2- و سپس تقیید این شی ء، به صورتی که انجام جمیع (یعنی همه آن)، میسور نباشد (بلکه انجام بعض عمل میسور و بعضی متعذّر باشد مثل (اذا امرتکم بشی ء ذی الاجزاء و لم تتمکّن اتیان جمیعها).

3- سپس ارتکاب به تخصیص در این شی ء است با خارج کردن مرکّباتی که این قاعده (تبعیض) بالاتفاق در آنها جاری نمی شود. چنان که در بسیاری از مواضع و موارد مثل صوم و ...

چنین است.

زیرا: بر کسی پوشیده نیست که دو تقیید اوّل از این سخن (فأتوا منه ...) استفاده می شوند (یعنی می فهمیم مراد از شی ء، آن شیئی است که ذو اجزاء باشد وگرنه تبعیض لازم نداشت و از کلمه ما استطعتم روشن می شود که مقداری از عمل در محدوده استطاعت است و مقداری از