متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 589

عدمش سقوط و ارتفاع.

پس همان طور که اگر (پس از ورود امر مولی به اکرم العلماء به نحو استغراق افرادی)، در ثبوت حکم اکرم آن بعضی که ممکن الاکرام اند شک شود، و در سقوطش به سبب سقوط حکم کسانی که متعذّرالاکرام اند شک شود، این روایت شریف صدق می کند، کذلک، اگر پس از امر به مرکب (یعنی أقیموا الصلاه) در وجوب بقیّه اجزاء پس از تعذّر برخی از اجزاء شک شود، (باز هم) این حدیث شریف، صدق می کند (و فرقی نیست میان افراد عام و اجزاء مرکب)، چنان که مطلب بر کسی پوشیده نیست.

و مثل این مطالب (را که عرف هم نه جزء را نماز می گوید و هم ده جزء را) در دفع ادعای جریان مذکور گفته می شود (البته) بنا بر فرض تعلّق عدم سقوط به خود میسور و نه به حکم آن به این که (از جانب مستشکل) گفته شود که:

سقوط مقدمه (یعنی نه جزء)، وقتی ملازم با سقوط ذی المقدّمه (یعنی 10 جزء) است پس حکم (امام) به عدم ملازمه در این روایت (که می فرماید لا ملازمه بین سقوط البعض و سقوط البقیّه)، به ناچار باید حمل شود بر افعال مستقلّه در وجوب؛ به خاطر دفع توهّم سقوطی که ناشی از وجوب این اجزاء به خطاب واحد است.

***

تشریح المسائل

* مقدّمه بفرمائید خطابات وارده به لحاظ وحدت و کثرت بر چند قسم اند؟

بر سه قسم اند:

1- خطاباتی که ظاهرا و باطنا متعدّد بوده و هریک دارای خطاب مستقلّی هستند و ربطی به دیگری ندارند. مثل: أقیموا الصلاه، آتوا الزکاه، و أمر بالمعروف، صوموا، تصحّوا، جاهدوا فی سبیل اللّه.

2- خطاباتی که علی الظاهر وحدت دارند و یک خطاب محسوب می شوند و لکن در واقع متعدّد و متغایر هستند. مثل: اکرم العلماء بنابراین که عام استغراقی باشد، چنان که حق هم همین است و ظاهرش یک خطاب است و لکن در باطن منحل شده و به تعداد افراد علماء خطاب وجود دارد.