متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 590

یعنی: اکرم زیدا، اکرم عمرا، اکرم بکرا و ....

3- خطاباتی که ظاهرا و باطنا وحدت دارند بدین معنا که یک خطاب دارند و یک امتثال می طلبند، که همان مرکب داری اجزاء باشد.

أقیموا الصلاه، و للّه علی النّاس حج البیت و ....

* با توجه به مقدّمه فوق بفرمائید حاصل اشکال به دلالت حدیث دوّم چیست؟

مستشکل می گوید: آیا مراد از میسور اجزاء المرکب است که دارای یک حکم اند مثل آن نه جزء و ده جزء یا افراد العام است که هریک دارای یک حکم مستقل است؟

به عبارت دیگر:

آیا مراد از این که می گوئید: لا یسقط: خود (المیسور لا یسقط بالمعسور) است و یا حکم (المیسور لا یسقط (به حکم) المعسور)؟

اگر بگوئید مراد: الحکم الثابت للمیسور لا یسقط بسبب المعسور است به ناچار باید بپذیرید که مراد حدیث احکام مستقله مربوط به افراد العام است که هیچ یک به سبب تعذر دیگری از بین نمی رود. چرا؟

زیرا: در احکام غیر مستقلّه مثل اجزاء مرکب:

1- وجوب بقیّه اجزاء تابع وجوب کلّ است و استقلال ندارد.

2- بلا شک وجوب کلّ و ذی المقدّمه که رفت، وجوب بقیّه از اجزاء هم که مقدّمه هستند از بین می رود.

در نتیجه: نمی توان حدیث را بر این معنا حمل کرد.

* پس مراد از (فتحمل الروایه علی دفع توهّم السقوط ... الخ) چیست؟

پاسخ خود مستشکل است به اشکالی که بر او وارد کرده است مبنی بر این که: در احکام مستقله جای این گونه بحث ها نیست، چرا که افراد مبتدی هم می فهمند که با تعذّر صوم فی المثل صلاه و یا ... از عهده مکلّف ساقط نمی شود، پس معنای این حرف شما چیست؟

و لذا مستشکل می گوید: این سخن ما برای دفع توهم است که در موارد عمومات استغراقیه مثل اکرم العلماء که علی الظاهر خطاب واحد است این توهم پیش نیاید که اگر اکرام برخی از علما با تعذّر روبرو شد پس اکرام جمیع العلماء از عهده او ساقط می شود. و لذا این حدیث می گوید:

وجوب بقیّه افراد به حال خود باقی است و ربطی به افراد معسوره ندارد پس این حدیث به درد ما نحن فیه نمی خورد.