متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 619

امام علیه السّلام فرمودند: حکم این مورد و امثال آن از این آیه شریفه معلوم می شود که فرموده است:

*- ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ.

یعنی: خدای تعالی در دین اسلام احکام حرجیّه قرار نداده و عسر و حرج، از حدود و مرزهای تکالیف است، و لذا هر تکلیفی که حرجی شود، مرفوع است.

سپس حضرت فرمودند: (امسح علی المراره). یعنی بر روی همان پارچه مسح کن.

* کیفیت استدلال به آیه شریفه را بنویسید؟

اوّلا: امام علیه السّلام یک مقدّمه مسلّمه خارجیّه ای مد نظر قرار داده و با در نظر گرفتن آن قاعده خارجیه فرموده است حکم را از آیه شریفه استفاده کنید.

آن قاعده مسلّمه اینست که: با تعذّر شرط، مشروط ساقط نمی شود. و لذا می گوئیم:

1- شرط المسح که عبارتست از مباشره الماسح للممسوح حرج آور است و نه مشروط به عبارت دیگر مباشرت است که در حق مکلف حرج دارد و نه مسح.

2- آیه شریفه می فرماید، چیز حرجی در دین جعل نشده است.

3- طبق آیه شریفه مباشرتی که حرج دارد مجعول دین واقع نشده است.

4- قاعده مسلمه وجود دارد که سقوط الشرط لا یوجب سقوط المشروط.

پس: یجب المسح علی المراره.

به عبارت دیگر می گوئیم:

1- مسح مشروط است چرا که قرآن در آیه وضو آنجا که فرموده: و امسحوا، ما را بدان امر نموده است.

2- شرط مباشرت ماسح با ممسوح بدین معناست که دست باید بر خود پوست پا کشیده شود.

3- طبق آیه نفی حرج، چون مسح علی البشره حرجی است برداشته می شود.

امّا: دو احتمال باقی می ماند:

1- این که اصل مسح برداشته نشده باشد بلکه تنها شرط آن برداشته شد.

2- این که اصل مسح ساقط شده باشد.

حال: اگر ما بخواهیم احتمال اوّل که باقی بودن اصل مسح است را از آیه شریفه برداشت کنیم. باید این مقدّمه خارجیه را که می گوید با تعسّر شرط، مشروط ساقط نمی شود، ضمیمه کنیم.

وگرنه اگر مشروط هم ساقط شود باید امام علیه السّلام می فرمود: مسح ساقط می شود.