متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 627

1- در آن دسته از اجزاء و شرائط که عرفا فاقد و واجد آنها مساوی است بگوئیم: وجوب باقی است.

2- و در آن دسته از اجزاء و شرائط که واجد آنها با فاقدشان مغایرت و مباینت عرفیه دارند بگوئیم: با رفتن شرط، مشروط هم می رود.

* حق در این گونه موارد چیست؟

اینست که: عقل احتیاط کرده می گوید: شما که قادر بر انجام بقیّه هستی.

اوّلا: شما که قادر بر انجام بقیّه اجزاء یا شرائط هستی.

ثانیا: جزئیّت و شرطیّت مطلقه آن جزء یا شرط متعذّر هم که احراز نشده است.

پس: شاید اختصاص داشته باشد به حال تمکّن.

لذا: اگر بقیّه را ترک کنی معذور نبوده، احتمال عقاب وجود دارد. فیجب الاحتیاط.

نکته: به نظر ما شاید قانون الضرورات تتقدّر بقدرها اشاره به همین امر باشد و روایات سه گانه ای هم که در مقتضای قاعده ثانویه می آید ارشاد به این حکم عقل است.

* جناب شیخ مقتضای قواعد ثانویّه در مسأله مورد بحث چیست؟

اتفاقی است که با تعذّر بعض، کلّ ساقط نمی شود. و مدرک این سخن هم یک حدیث نبوی صلّی اللّه علیه و آله است و دو حدیث علوی علیه السّلام:

1- فرازی از حدیث نبوی که شاهد بر مطلب ماست اینست که: «فاذا امرتکم بشی ء فأتوا منه ما استطعتم و اذا نهیتکم عن شی ء فدعوه».

2- مرسله غوالی اللآلی از امیر مؤمنان اینست که: (المیسور لا یسقط بالمعسور.)

3- مرسله غوالی از امیر المؤمنین اینست که: (ما لا یدرک کلّه، لا یترک کلّه.)

* جناب شیخ از این که راوی نبوی أبو هریره است و عندنا اعتباری به او نیست و از این که علویّان هم ارسال دارند چه پاسخی می دهید؟

ضعف اسناد آنها با اشتهار تمسک به آنها در میان اصحاب جبران می شود

* اشکال دلالی به روایت نبوی صلّی اللّه علیه و آله چیست؟

می گویند: در این حدیث چهار احتمال وجود دارد و لذا: اذا جاء الاحتمال، بطل الاستدلال.

*- و امّا احتمال اوّل: این که: (من) به معنای (با) باشد و کلمه (ما) مصدریّه زمانیّه که در این صورت معنای حدیث می شود: اذا امرتکم بشی ء فاتوا به دوام استطاعتکم، که ضمیر (به)، به خود شی ء برمی گردد.