متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 636

2- و مثل جهر به بسم اللّه در دو رکعت آخر نماز.

3- مثل تدارک و جبران فاتحه الکتاب عند الشک فیه، پس از ورودش در سوره.

(تخییر در مسئله و دلیل برآن)

گاهی اوّلی (یعنی تخییر) ترجیح داده می شود:

امّا بنا بر آنچه که ما اختیار کرده ایم و آن اصاله البراءه در صورت شکّ در شرطیّت و جزئیّت (یک شی ء) است؛ زیرا لازم غیری بودن در هریک از فعل و ترک، مانع از اجرای برائت نیست، مگر لزوم مخالفت قطعیّه بر علم اجمالی، و حال آنکه این مخالفت التزامیّه بی ضرر است. چرا که این مخالفت التزامیه به عمل تعلّق نمی گیرد. زیرا انجام عبادت با این امر مردّد میان شرطیّت و مانعیّت یا جزئیّت و زیادی مبطل بودن، ضروری است (یعنی ارتفاع نقیضین نیست).

پس از عمل به اصل برائت در هریک از دو طرف، معصیت متیقّنه ای لازم نمی آید، چنان که این مخالفت عملیه در طرح متباینین مثل ظهر و جمعه لازم می آید.

به بیان دیگر: اگر (مکلّف) نماز را با یکی از این دو (جهرا و یا اخفاتا)، انجام دهد، عقاب (بر او) قبیح است به جهت معتبر بودن طرف دیگر، در صورتی که فی الواقع آن طرف معتبر باشد. (و این قبح عقاب) به خاطر عدم دلیل برآن است، و مؤاخذه بدون دلیل هم قبیح است.

پس اجزاء معلومه (عند المکلّف) از جمله اموری هستند که روشن است که ترکشان منشا عقاب است.

امّا استناد عقاب به این عملی که مردّد است بین فعل و ترک به دلیل عدم علم به آن صحیح نیست. درحالی که ترک هر دو طرف (چون مخالفت عملیه است)، ممکن نیست تا این که گفته شود: عقاب بر ترک هر دو با هم ثابت است.

پس وجهی برای نفی عقاب از هریک از آن دو وجود ندارد (و مثل متباینین نیست که هر دو را ترک کنیم).

و امّا بنا بر وجوب الاحتیاط (و احتیاطی بودن) در باب اجزاء و شرائط (در ما نحن فیه برائتی خواهیم بود).

زیرا واجب بودن احتیاط فرع بر بقاء وجوب شرط واقعی مردّد میان فعل (یعنی نماز با جهر)