متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 642

نه جزئی) واجب است یا اکثر (یعنی نماز ده جزئی)؟ و لذا عده ای گفتند باید احتیاط کرده و اکثر را به جا آورید، گرچه برخی هم برائتی بودند.

امّا شک ما در نحن فیه شک در مکلف به نیست بلکه شک در تکلیف است.

زیرا: شک در مکلّف به بودن بستگی دارد به اینکه مشکوک ما در شرطیتش باقی باشد و لکن اگر مشکوک در شرطیتش باقی نماند، شک در مکلّف به نیست.

فی المثل: گفتیم کسی در قبله شک دارد، باید چهار جهت نماز بخواند حال اگر کسی بگوید، اصلا قبله برای آدم جاهل شرط نیست، این دیگر شکّ در مکلّف به نیست.

حال: در ما نحن فیه یعنی جهر به بسم اللّه بپرسید که جهر در اینجا شرط است یا مانع؟ به شما می گوئیم: اگر جهر به بسم اللّه در شرطیتش و یا در مانعیّتش باقی بماند، شک در آن، شک در مکلف به است، چرا که ما نمی دانیم نماز با جهر بخوانیم و یا نماز بی جهر؟

و اگر جهر به بسم اللّه در حقّ آدم جاهل نه شرط باشد و نه مانع دیگر شک در آن شک در مکلّف به نیست.

به عبارت دیگر: جهر به بسم اللّه اگر شرط هم باشد در حق آدم جاهل از شرطیتش می افتد و چنان چه مانع باشد از مانعیتش ساقط می شود.

فلذا یک عمل به جا می آورد به هر صورت که بخواهد با جهر و یا بی جهر.

به عبارت دیگر دلیل مطلب اینست که:

1- وجوب احتیاط متوقف بر اینست که مسئله از موارد شک در مکلّف به باشد و حال آنکه ما در شک در تکلیف برائتی هستیم و نه احتیاطی.

2- شک در مکلّف به متوقّف بر اینست که ایجاب واقعی آن شیئی که مردد است میان شرطیت و جزئیّت تا اینکه فعلش واجب و مانعیّت و زیادی مبطل بودن تا ترکش واجب باشد، همچنان به فعلیت و تنجّز خودش باقی باشد.

3- بقاء آن بر تنجّز نیز مستلزم احتیاط و تکرار عبادت است.

در نتیجه یک بار عبادت را با این امر مردد انجام می دهد و یک بار بدون آن، تا به هرحال واقع امتثال شود، منتهی احتیاط و تکرار عمل مستلزم از دست دادن قصد وجه جزمی است.

* چرا با اینکه اجمالا می دانیم جهر به بسم اللّه یا شرط است یا مانع در حق آدم جاهل ساقط است و نه شرط است و نه مانع؟

بدین جهت ساقط است که اگر حق تعالی جهر به بسم اللّه را شرطا او مانعا بخواهد، باید از خیر