متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 9 صفحه 654

تلخیص المطالب

* حاصل بحث در مطلب سوّم در یک گفتمان ساده و خلاصه چیست؟

این بود که محل بحث در اینجا دوران بین المحذورین است و لکن بدین معنا که در اینجا دو عمل وجود دارد و نه یک عمل و ما هم اجمالا می دانیم که یا این عمل واجب است و آن یکی عمل حرام و یا بالعکس آن عمل واجب است و این یکی حرام.

فی المثل: شما نذر کرده ای که یکی از دو گوسفندی را که دارای ذبح و دیگری را ذبح نکنی.

مدّتی گذشته و شما نمی دانی کدامیک از این دو گوسفند را باید ذبح کنی و ذبح کدامیک را ترک نمائی.

این شک، شکّ در مکلّف به است و دوران بین المحذورین.

* آیا نمی شود در اینجا هم یک عمل باشد و دوران بین المحذورین؟ به عبارت دیگر نمی شود یک عمل باشد و امر دائر شود بین این که فعلش واجب است و ترکش حرام و یا ترکش واجب باشد و فعلش حرام؟

خیر، زیرا این فرض برگشت دارد به همان شک در تکلیف و دوران بین المحذورینی که مربوط به شک در تکلیف است و حال آنکه بحث ما در دوران بین المحذورین شکّ در مکلّف به است.

* تکلیف و وظیفه مکلف در اینجا چیست؟

التخییر، یعنی هریک از این دو گوسفند را که می خواهد اختیار کرده ذبح کند و ذبح دیگری را ترک نماید.

و لذا جناب انصاری تفاوتی میان مسئله اول و ثانی و ثالث در اینجا قرار نداند.

چرا؟ زیرا: وقتی شما یکی را به اختیار گرفته و ذبح نمودید و ذبح دیگری را ترک گفتید، با این عملتان با وجوب و حرمت موافقت عملیّه نموده اید.

یعنی: هم با احتمال وجوب موافقت احتمالیّه کرده اید، هم با احتمال حرمت.

امّا: اگر هر دو را ذبح کنید، مستلزم موافقت قطعیه در واجب و مخالفت قطعیّه با حرام است.

تنظیر مسئله همان روغن روی روغن و برنج بی روغنی است که در لسان برخی اساتید می آید.