متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 10 صفحه 118

غرض از «و ربّما یتوهّم الفساد ...» چیست؟

اشارت به چهارمین نظریه است که در رابطه با صحت یا بطلان معاملات جاهل بسیط و لذا می فرماید: برخی مدّعی شده اند که معاملات جاهل بسیط، مطلقا فاسد و باطل است، چرا که عقود، قصد انشاء لازم است.

یعنی: یکی از شرایط صحت عقد این است که طرفین قاصد مدلول، به قصد انشائی باشند و الّا معامله باطل است، به خلاف جاهل مرکب که روی اعتقاد به صحت، قصد انشاء از او ممکن است.

مراد از «و فیه: انّ قصد الانشاء انّما یحصل بقصد تحقّق مضمون الصیغه ...» چیست؟

پاسخ به شیخ به توهّم مزبور است و لذا می فرماید:

قصد انشاء که یک امر قلبی است، به راحتی تحقّق می یابد و آن این است که:

1- شخص به قصد تحقّق مضمون صیغه یعنی زوجیت و یا مالکیت و ... صیغه را بخواند.

2- قصد تحقّق مضمون صیغه با قطع به فساد معاملات هم حاصل می شود، تا چه رسد به شک در آنکه به طریق اولی حاصل می شود.

3- شاهد مطلب بر ادعای فوق این است که: دیده می شود که مردم به قمار قصد تملیک می کنند با قصد به بطلان عمل، و یا غاصبان جنس مغصوب را به قصد تملیک می فروشند، حتی کسانی که معامله ربوی می کنند به قصد انشاء صیغه بیع را می خوانند و هکذا من الموارد ...

حاصل مطلب در «و ممّا ذکرنا ...» در پایان عبارت چیست؟

بیان جناب شیخ است مبنی بر اینکه:

اگرچنان که ما گفتیم: مناط و ملاک صحت معامله مطابقت و موافقت با واقع باشد، در اینکه فرد مذکور حین العمل، علم به موافقت داشته باشد یا اینکه شک داشته باشد و سپس کشف وفاق شود، تفاوتی در صحت معامله ندارد.

به عبارت دیگر:

اگر وقتی که عقد را جاری می کند یقین داشته باشد که معامله باطل است، و لکن بعد از واقع ساختن آن کشف شود که معامله صحیح بوده است، اثر معامله برآن مترتّب می شود و جهل به صحت، مانعی از ترتب اثر معامله وجود ندارد.