متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 10 صفحه 236

2- و آنها که احتیاطی هستند، احتیاط کرده، اکثر را بجا می آورند.

- حاصل و خلاصه سخن اینکه:

هیچ یک از شروطی که جناب تونی آورد قابل قبول نیست، چرا که اجراء برائت یک شرط بیشتر ندارد و هو الفحص و الیأس عن الدلیل.

تلخیص المطالب «حاصل و خلاصه مطالبی که گذشت در یک گفتمان ساده با شیخ»

جناب شیخ در رابطه با شبهه موضوعیّه گفته شد که علماء اجماع دارند بر اینکه مکلّف عند الشکّ فی شبهه الموضوعیّه، نیاز به فحص ندارد و لذا می تواند برائت جاری کند و اقدام به عمل نماید بفرمایید انّما الکلام در ما نحن فیه چیست؟

در شبهات حکمیه است اعم از شبهه وجوبیه و یا شبهه تحریمیه، حتّی شکّ در مکلّف به اقلّ و اکثر، مثل شک در تکلیف که به عقیده من جای جریان برائت اند.

منتهی، ما که در اینجا برائتی هستیم، قائل هستیم که تمسّک به برائت در اینجا یک شرط دارد و آن فحص از دلیل است یعنی مکلف باید که:

اگر مجتهد است در ادلّه اربعه فحص کند و چنانچه مقلّد است به رساله مرجعش رجوع کند چنانچه واجب و غیر واجب را تشخیص داد که هو المطلوب و الّا برائت جاری می کند چرا که پای قبح عقاب بلا بیان در وسط است.

دلیل بر این فحص چیست؟

1- اجماع علماء است بر اینکه مکلّف در شبهه حکمیّه ابتدا باید فحص از دلیل کند.

2- ادلّه ای همچون: فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ* و فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَهٍ است که دلالت بر وجوب تحصیل علم دارند.

3- ادلّه ای که دلالت دارند بر اینکه جاهلی که با حکم خدا مخالفت می کند، مستحقّ عقاب است.

4- حکم عقل مستقل است به اینکه نابرده رنج گنج میسّر نمی شود و لذا باید برای دست یابی به احکام الهی تلاش نمود. و لذا مکلّف اگر تلاش نکند معذور نخواهد بود.

5- علم اجمالی کبیر است، یعنی هر مسلمانی بالاجمال می داند که در اسلام واجبات و محرّماتی وجود دارد که باید به آنها دست پیدا کنند.