متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 10 صفحه 272

این است که: در اثر اجرای برائت مسلمان دیگری متضرّر نشود، فی المثل:

بنده خدایی مرغ و خروسش را که دارای قیمت اند در قفسی قرار داده است، شما می روید و درب این قفس را باز می کنید و در اثر این کار، پرنده های او فرار کرده می روند.

در اینجا اگر شما شک کنید که آیا ضامن این خسارت وارده هستید یا نه؟ نمی توانید بگویید:

الاصل، البراءه، و خودت را بری ء الذّمّه کنی. و هکذا امثله ای که در شرح آمده.

جناب فاضل علّت اینکه شما بگویید در اینجا نمی توان برائت جاری کرد چیست؟

1- یکی این است که شاید در چنین مواردی ادلّه اجتهادیّه ای وجود داشته باشد که دلالت بر ضمان شما بکند، که در نتیجه با وجود این ادلّه دیگر نوبت به اجرای اصل برائت نمی رسد.

فی المثل: دلیل می گوید:

من اتلف مال الغیر، فهو ضامن، و یا می فرماید: لا ضرر و لا ضرار فی الاسلام.

جناب شیخ چرا جناب فاضل تونی حرف مزبور را روی نگرانی و همراه با احتمال می زند؟

1- از این جهت است که آیا منظور ادلّه مزبور، اتلاف مباشری است و یا اینکه اتلاف تسبیبی را هم دربر می گیرد؟ فی المثل:

1- یک وقت شما با پا زده ظرف روغن دیگری را در درون آب انداخته از بین می برید که این اتلاف بالمباشره است.

2- یک وقت هم تنها درب قفس را باز کرده ای و اراده فراری دادن پرنده های او را نداشته ای، و لکن پرنده ها خود پر زده اند رفته اند. پس شما سبب این فرار شده اید.

لذا: احتمال می رود که دلیل من اتلف شامل این اتلاف بالتسبیب شده و شما ضامن این خسارت باشید. بنابراین: فلسفه این شرط جناب فاضل این است که: اگر اجرای برائت شما عامل تضرّر دیگری بشود ادلّه ضمانت جاری شده و شما محکوم به پرداخت خسارت شوی.

خلاصه اینکه: با وجود دلیل اجتهادی، نوبت به دلیل فقاهتی یعنی اجرای اصل نمی رسد.

2- و یا از این جهت بوده است، که این آقایی که مرتکب این گونه امور شده است و دیگری را متضرّر کرده است بدون جرم نیست، بلکه جرمی متوجّه اوست.

امّا: نمی دانیم که آیا جرمش تنها عقاب اخروی یعنی اثر تکلیفی است و یا اینکه نه اثر وضعی و به تعبیر دیگر جرم وضعی یعنی ضمان هم دارد؟

به عبارت دیگر آیا جرم چنین کسی مردد میان اقلّ و اکثر است، که اقلّ همان استحقاق عقاب اخروی است و اکثر، هم عقاب اخروی است و هم ضمان دنیوی.