متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 10 صفحه 292

از آن دو به طور معین (یعنی عام بر خاص)، در صورتی که آن دیگری به لحاظ دلالت قوی تر است (یعنی باید دید که کدام یک راجح و کدام مرجح است فی المثل: پس از بررسی متوجه می شویم که لا تکرم النّحاه دلالتش قوی تر از اکرم العلماء است چرا که شامل شدن اکرم العلماء به نحات به سبب عموم آن است و نه به نصّ و لکن شمول لا تکرم النحاه به علماء، به نصّ است به همین خاطر دلالتش قوی تر است، و لذا آن را مرجح قرار می دهیم برآن یکی دیگر).

پس: این دیگری که قوی تر است (یعنی لا تکرم النحاه) قرینه عقلیّه است بر مراد و مقصود از آن دیگری (که اکرم العلماء است)، درحالی که در مدلول لفظی (یعنی لا تکرم النحاه)، تعرّض و تفسیری بر بیان مراد از (اکرم العلماء) وجود ندارد.

خیر، (بدون اکرم العلماء نیز می توان گفت لا تکرم النحات)، و از آنجا که با دلالت لفظیه اش تفسیری ندارد، ملاحظه و در نظر گرفتن ترجیح داشتن آن در قرینه، واجب است، چرا که قرینیت (تعارض یکی بر دیگری) به خاطر ضمیمه (شدن) مرجّح به حکم عقل است.

و امّا وقتی این دلیل، با مدلول لفظی اش، کاشف از حال دلیل دیگر باشد (که در این صورت حاکم و محکوم نامیده می شود) دیگر نیازی به در نظر گرفتن مرجّح برای آن نیست بلکه دلیل حاکم با همان مدلول ساده خودش برای قرینه بودن متعین است (و احتیاجی نیست که از جای دیگری مرجّحی برای آن پیدا شود).

تشریح المسائل

مقدمه بفرمایید عناوین به طور کلّی در اسلام بر چند دسته اند؟

بر دو دسته اند:

1- عناوین اوّلیه. 2- عناوین ثانویه.

ادلّه بر چند دسته اند؟

بر دو دسته اند: 1- ادلّه عناوین اولیّه؛ 2- ادلّه عناوین ثانویّه.

ادلّه احکام یا عناوین اوّلیّه کدام اند؟

1- در عبادات از قبیل: أَقِیمُوا الصَّلاهَ ...،* کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیامُ ...، وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ و هکذا ...

2- در معاملات از قبیل: أَوْفُوا بِالْعُقُودِ ...، «المؤمنون عند شروطهم»، «النّاس مسلّطون علی اموالهم» و هکذا ...