متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 10 صفحه 293

این ادلّه، احکام را روی عناوین اولیه و حالات طبیعی و اختیاریه می برند.

به عبارت دیگر:

وجوب صوم و صیام و لزوم بیع و سلطنت مالک و وفای بعهد در حال اختیار و یا قطع نظر از حالات ثانویه و اضطراریه، قرار دارند اعم از اینکه ضرری باشد یا نه و یا حرجی باشد یا نه و ...

ادلّه عناوین ثانویه کدام اند؟

قواعدی هستند از قبیل: لا ضرر و لا ضرار فی الاسلام، ما جعل علیکم فی الدین من حرج، رفع الخطاء و النسیان و ... لا شکّ لکثیر الشّک، لا سهو لمن کثر علیه السهو، ما علی المحسنین من سبیل، عبدا مملوکا لا یقدر علی شی ء و ...

چه نسبتی از نسب اربع میان ادلّه عناوین اولیه و ادلّه عناوین ثانویه وجود دارد؟

عموم و خصوص من وجه.

مادّه افتراق ادلّه عامّه و به تعبیر دیگر عمومات چیست؟

صوم، حج، غسل، بیع، سلطنت و ... که ضرری و حرجی و ... نباشند و لذا ادلّه عناوین ثانویه و یا به تعبیر دیگر ادلّه خاصّه شامل این گونه امور نمی شوند.

مادّه افتراق ادلّه خاصّه و یا عناوین ثانویه چیست؟

حرجی بودن یک عمل مباح و یا اتلاف مال الغیر و ... می باشد، که در نتیجه ادلّه اولیه هم با این گونه امور کاری ندارند.

ماده اجتماع میان ادلّه عامّه و ادلّه خاصه چیست؟

صومی است که ضرری و یا حرجی باشد و کذلک حجّی و یا معامله ای که ضرری باشد و یا حرجی.

انّما الکلام در چیست؟

در این است که کدام یک از ادلّه عناوین اولیّه و ادلّه عناوین ثانویّه در این مادّه اجتماع مقدم اند؟ فی المثل: سایر ادلّه یعنی ادلّه عامه از جمله: إِذا قُمْتُمْ إِلَی الصَّلاهِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَکُمْ، و یا إِنْ کُنْتُمْ جُنُباً، فَاطَّهَّرُوا می گویند باید وضو بگیری و یا غسل کنی و هکذا ...

قاعده لا ضرر می گوید: حکمی که در آن ضرری متوجه مکلّف بشود تشریع نشده است.

و یا فی المثل: أَوْفُوا بِالْعُقُودِ می گوید به عهده پیمان و قرارداد خود وفا کنید، لا ضرر می گوید نه قراردادی و یا عقدی که ضرری باشد، بر اساس حق خیار قابل فسخ است، چرا که حکم ضرری در اسلام تشریع نشده است.