متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 10 صفحه 341

و همچنین (از باب ترجیح به قلّت ضرر است) حکم علما به ضمان صاحب چهارپا در صورتی که وارد در داری شود که امکان بیرون آوردن آن نیست مگر با خراب کردن قسمتی از آن خار در حالی که معلّل است به مصلحت صاحب خانه.

زیرا غالب این است که: تدارک دوباره خانه خراب شده آسان تر است از تهیّه اسب.

تشریح المسائل

مقدمه بفرمایید موضوع بحث در مبحث هشتم چیست؟

راجع به تعارض ضرر مالکین است بدین معنا که آیا در تعارض ضرر دو مالک چه باید کرد و حکم آنچه می باشد؟ و لذا می فرماید دو احتمال در اینجا وجود دارد:

1- یک احتمال این است که بگوییم: در اینجا باید ملاحظه ترجیح بشود، بدین معنا که باید دید کدام ضرر بیشتر و کدام کمتر است، هرکدام که کمتر است آن را متحمل شد و از طرف دیگر اجتناب نمود.

دلیل این وجه چیست؟

این است که: وقتی ضرر قلیل با ضرر کثیر مواجه می شود کانّ ضرر کثیر دو ضرر و ضرر قلیل یک ضرر است و لذا این یک ضرر (یعنی ضرر قلیل) با یکی از آن دو ضرر تعارض کرده هر دو تساقط می کنند که در نتیجه یک ضرر در طرف ضرر کثیر بلا معارض می ماند که در خصوص آن قاعده لا ضرر جاری می شود.

فی المثل: 3 میلیون تومان به یک طرف ضرر وارد می شود، 1/ 5 میلیون تومان به طرف دیگر، 3 میلیون 2 تا 1/ 5 میلیون تومان است، که 1/ 5 از این 3 میلیون با آن طرف 1/ 5 میلیون تومانی تعارضا و تساقطا، باقی می ماند 1/ 5 میلیون ضرر در یک طرف، که در اینجا تمسّک می شود به قاعده لا ضرر. و لذا باید طرف قلیل را متحمل شد.

2- احتمال دیگر این است که بگوییم: قلّت و کثرت نمی توانند، در باب تعارض ضررین مرجّح باشند، چرا که قاعده لا ضرر به طور مساوی یعنی هم بر قلیل و هم بر صغیر صادق است و لذا از دو طرف تعارض می کنند.

حال وقتی در اینجا رجحانی در کار نبود باید به سراغ قواعد دیگر رفت، چه این دو ضرر مساوی باشند و چه اقلّ و اکثر و این قواعد عبارتند از: