متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 10 صفحه 342

1- قاعده تخییر الحاکم، بدین معنا که حاکم شرع آن دو را مخیر می کند که خودتان یکی را انتخاب کنید.

2- قاعده القرعه، بدین معنا که قرعه زده شود و به قرعه عمل شود.

فی المثل:

جواب شیخ دو مورد از موارد مختلفه فتاوای فقها را ذکر کرده می فرماید:

این موارد بر مبنای ترجیح منطبق است:

1- فرض کنید چهارپای کسی سرش را داخل خمره و یا ظرف آب کس دیگری کرده است، بدون اینکه مالک حیوان و یا مالک ظرف در این ماجرا مقصّر باشند، و لکن الآن امکان بیرون آوردن سر این حیوان از آن ظرف وجود ندارد، در اینجا حضرات فتوی داده اند به اینکه ظرف آب و یا خمره را بشکنید و قیمت آن را از صاحب چهارپا بگیرید. چرا که شکستن در اینجا به مصلحت صاحب دابّه است و لذا او ضامن قیمت ظرف است.

پس مراد از «فیحمل اطلاق کلامهم علی الغالب ...» چیست؟

پاسخ به مرحوم شهید ثانی است در مسالک که اعتراض کرده که گاهی مطلب عکس می شود، یعنی ظرف به حدّی گرانبها و قیمتی است که نباید شکسته و ضایع شود و باید حیوان را فدای آن کرد و ...

و لذا شیخ در پاسخ به این اعتراض می فرماید: این فتوای مشهور از باب غالب است، یعنی از آنجا که غالبا حیوان از ظرف ارزشمندتر است، فرموده اند که ظرف را بشکنید، و الّا اگر در موردی چنین باشد که شما می فرمایید حکم عوض می شود چرا که کلّیت ندارد.

به عبارت دیگر: معیار این است که: تلف یکی از دو مال و قبول آن به قیمت به مصلحت طرف دیگر و آسان تر باشد وگرنه چهارپا و یا ظرف چه خصوصیتی دارد؟

بنابراین هرکجا که حیوان گران قیمت تر بود ظرف را می شکنیم و بالعکس هرکجا که ظرف پربهاتر بود، چهارپا را سر می بریم.

2- و یا فرض کنید حیوانی وارد منزل شخصی کسی شده و اکنون جز با خراب کردن قسمتی از آن منزل امکان بیرون آوردن آن وجود ندارد، در اینجا نیز فتوی داده اند به اینکه قسمت مورد لزوم را خراب کرده تا حیوان خارج شود درحالی که صاحب حیوان ضامن خسارات وارده برآن منزل است.

چرا که در جهت مصلحت او این انهدام صورت گرفته است.