متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 10 صفحه 43

1- وردت فی( ر) و( ص) زیاده، مع اختلاف یسیر، و هی: « فإن قلت: إذا علم المکلّف بعدّه امور من الواجبات و المحرّمات یحتمل انحصار التکلیف فیها، کان الشکّ بالنسبه إلی مجهولاته شکّا فی أصل التکلیف. و بتقریر آخر: إن کان استعلام جمله من الواجبات و المحرّمات تفصیلا موجبا لکون الشکّ فی الباقی شکّا فی أصل التکلیف، فلا مقتضی لوجوب الفحص و عدم الرجوع إلی البراءه؛ و إلّا لم یجز الرجوع إلی البراءه و لو بعد الفحص؛ إذ الشکّ فی المکلّف به لا یرجع فیه إلی البراءه و لو بذل الجهد فی الفحص و طلب الحکم الواقعی». و وردت هذه الزیاده فی هامش( ت) و کتب علیها:« زائد»، و وردت فی( ظ) مشوّشه.

ترجمه

ادلّه وجوب فحص

اشاره

و امّا وجوب اصل فحص (در ادلّه و منابع)، و حاصل آنکه عبارتست از:

معذور نبودن مکلّف جاهل مقصّر در یادگیری (احکام خدای تعالی)، پس (اینک بیان) ادلّه ای که دلالت دارند بر وجوب این فحص:

اجماع محصّل قطعی

دلیل اوّل: اقامه اجماع قطعی است بر اینکه عمل (مکلّف) به اصل برائت قبل از بذل و بکارگیری طاقت و توان (خودش) در ادلّه جایز نیست.

ادلّه ای که دلالت بر وجوب تحصیل علم دارند

دلیل دوّم: وجود ادلّه (بسیاری است) که دلالت بر وجوب تحصیل علم (بر مکلّف) دارند مثل:

دو آیه شریفه نفر و آیه سؤال از اهل ذکر و دانایی، و اخبار فراوانی که بر وجوب تحصیل علم و وجوب تحصیل تفقّه، و مذمّت از ترک سؤال، دلالت می کنند.

ادلّه ای که دلالت بر مؤاخذه جهّال دارند

دلیل سوم: (ادلّه ای است که) دلالت دارند بر مؤاخذه جهّالی که مرتکب (یک سری) معاصی شده اند، که برای آنها مجهول (و ناشناخته) بوده است، و این (مؤاخذه) مستلزم وجوب تحصیل علم (بر مکلّف جاهل) است، به دلیل حکم عقل به وجوب پرهیز از ضررهایی عقاب، مثل:

1- این سخن پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه و آله در حق کسی که مبتلا به آبله بوده و دچار جنابت شد (و طبق دستور افراد بی اطلاع) غسل کرد و سپس مبتلا به کزاز یعنی سرمازدگی شد، و حضرت فرمودند:

این ها او را کشتند، خدای بکشدشان، چرا نپرسیدند تا از حقیقت آگاه شوند؟ چرا او را امر به تیمّم نکردند؟

2- و مثل این سخن امام علیه السّلام در رابطه با کسی که نشستن برای رفع حاجتش را در بیت الخلاء جهت شنیدن غنائی که از دیوار همسایه می رسید طولانی نمود، و حضرت فرمودند:

چقدر وضع و حال تو رقّت بار بود اگر در همین حالت (یعنی معصیت الهی) می مردی، و سپس فرمان توبه و غسل توبه برای او صادر فرمودند.