متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 10 صفحه 61

1- المدارک 2: 345- 344، و 3: 219.

2- مجمع الفائده 2: 110.

3- هو المحقّق جمال الدّین الخوانساری فی حاشیته علی الروضه: 345.

أنّه لا وجه لترقّب حضور زمان المخالفه؛ لصیروره الفعل مستحیل الوقوع لأجل ترک المقدّمه. مضافا إلی شهاده العقلاء قاطبه بحسن مؤاخذه من رمی سهما لا یصیب زیدا و لا یقتله إلّا بعد مدّه مدیده، بمجرد الرمی.

و إن أرادوا استحقاق العقاب فی زمان ترک المعرفه علی ما یحصل بعد من المخالفه، فهو حسن لا محیص عنه.

ترجمه

رأی صاحب مدارک بر عقاب فرد جاهل به خاطر ترک تعلّم

1- صاحب مدارک رحمه اللّه به پیروی از استاد محقّقش مرحوم اردبیلی، در آنچه که ما گفتیم (که عقاب مقصّر به خاطر مخالفت با واقع است) با ما مخالفت کرده است، آنجا که جاهل را به خاطر ترک تعلّم معاقب قرار داده اند، چرا که (معتقدند) تکلیف غافل جاهل به واقعیات قبیح است.

2- و برخی از اهل دقت از سخن ایشان چنین فهمیده اند که مراد ایشان این است که؛ عقاب به خاطر ترک مقدّمه (یعنی تعلّم) است، نه به خاطر ذی المقدّمه (که خود عمل مثلا نماز)، است.

توجیه کلام صاحب مدارک

3- به اینکه مرادشان (این است که این آدم جاهل) استحقاق عقاب ذی المقدّمه را دارد (لکن) از هنگام ترک مقدّمه (یعنی تحصیل علم):

پس: کسی که (در چند سال بعد مثلا) عصیر عنبی را می نوشد، درحالی که به هنگام شرب متوجّه نیست که شرب این عصیر حرام است، متوجّه کردن نهی به جانب او در این زمان به دلیل غافل بودنش قبیح است، و لذا به خاطر آن نهی ای که از قبل متوجّه او بوده است عقاب می شود (یعنی از وقتی که مکلّف شد و ملتفت گردید که در شریعت، احکام و تکلیفی وجود دارد) که امتثالشان ممکن نیست، مگر پس از شناخت و (دست یابی) به آنها.

پس اگر (در شروع تکلیف) معرفت (به احکام را) ترک نماید، به خاطر آن عقاب می شود، چرا که این یاد نگرفتن او را به مخالفت با آن تکالیف می کشاند.

بنابراین: