متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 11 صفحه 163

1- المعارج: 209- 210.

بحث خارج است یا نه؟) باتوجّه به کلام سید و شیخ و ابن زهره و دیگران بعید نیست، چرا که آنچه در کلام ایشان فرض شده است این است که دلیل حکم در زمان اوّل، دلیل مهمله ای است که در رابطه با حکم در زمان دوّم ساکت است و لو با فرض عدم وجود رافع. جز اینکه:

1- آن چیزی که تدبر در برخی عبارات ایشان مثل انکار سید استصحاب وجود شهری که بنا شده است بر ساحل دریا (پس از طوفان) با وجود اینکه شکّ در این (مسئله) مثل شکّ در وجود رافع است برای حکم شرعی (که آیا حدثی آمده است تا وضو را برده باشد یا نه؟) و غیر ذلک از مثالهای دیگر که شکّ در وجود رافع و شکّ در مقتضی هر دو محل کلام بوده است.

2- و آن چیزی که اقتضاء می کند جمع میان آنچه از برخی استدلالات مثبتین (که می گویند اگر در بقاء طهارت شکّ کردی استصحاب کن بقاء آن را چون که دلیل، دلالت بر استمرار دارد) و نافین (که می گویند اگر استصحاب حجّت بود، بینه منکر مقدم می شد بر بینه مدّعی، چرا که مؤیّد به اصاله العدم است و اصاله العدم یعنی استصحابات عدمیّه از قبیل شکّ در رافع است) و آن عمومیت داشتن نزاع است در مواردی که محقّق خوانساری فرموده اند (که موارد شکّ در رافع است).

پس: مطالبی را که محقّق اخیرا در معارج گفته است (که اگر دلیل دلالت بر دوام و استمرار داشت یجری فیه الاستصحاب و اگر دلیل دلالت بر استمرار نداشت لا یجری)، بازگشت از آن فتوائی که اوّل داد (و گفت استصحاب حجّت است چنانکه مفید می گوید) نیست، بلکه آن بیان (و تعیین) موردی است برای آن ادلّه ای که برای اعتبار استصحاب ذکر کرده است و آن این است که:

ادلّه ما، اعتباری بیش از موردی که دلیل در آن مقتضی برای حکم است و شکّ در وجود رافع می شود، اقتضاء نمی کند.

***

تشریح المسائل

* مقدمه بفرمائید چه تفاوتی بین رافع و غایت وجود دارد؟

1- در رافع زمان خاص مد نظر نمی باشد بلکه یک امر غیر زمانی مطرح است، فی المثل:

امکان دارد که حدث بعنوان یک رافع طهارت، یک لحظه پس از وضو حادث شود و یا یک ساعت و یا یک روز و یا ... بعد.

علی ای حال حدث رافعیت دارد، و لکن زمانی خاص برای آن مشخص نشده است.