متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 11 صفحه 169

1- العنوان منّا.

بعضی دیگر) نشأت می گیرد مثل: شکّ در حدوث (و عدم حدوث) بول (که شکّ در وجود رافع است) یا (شکّ در اینکه) این چیزی که حادث شده است، بول است یا وذی؟ (که شکّ در رافعیت الموجود است) و (لذا هرکجا شکّ ما در رابطه با امور خارجیه باشد) شبهه موضوعیّه نامیده می شود. چه این مستصحب (ما) حکم شرعی جزئی باشد مثل طهارت در مثال فوق و یا موضوع خارجی باشد مثل رطوبت (لباس) و کریت (آب) و نقل یک لفظ از معنای اصلیش (که اصالت عدم النقل در آن جاری می کنیم) و شبه ذلک.

2- و گاهی از مشتبه شدن حکم شرعی صادره از جانب شارع نشأت می گیرد مثل شکّ (ما) در بقاء نجاست آن آب کرّ متغیری که (احد اوصاف ثلاثه اش تغییر کرده بود) پس از زوال تغیّرش من قبل نفسه (که استصحاب می کنیم نجاست آن را) و یا مثل شک مکلّف در طهارت خودش پس از خروج میاه ثلاثه غیر از بول (که آیا طهارت باقی است و یا شرعا منتقض است که استصحاب می کنیم بقاء طهارت را) و نحو ذلک (که از چنین شکی تعبیر می شود به شبهه حکمیّه).

(هر دو قسم شبهه محل نزاع و اختلاف اند)

اشاره

ظاهر این است که هر دو قسم شبهه (یعنی شبهه موضوعیّه و شبهه حکمیّه) مورد نزاع و اختلاف علما هستند (یعنی هم مثبت مطلق در اجرای استصحاب در هر دو شبهه وجود دارد، هم منکر مطلق، و هم مفصّل)، چنانکه:

1- این مطلب از سخنان منکرین آشکار می شود؛ آنجا که استصحاب حیات زید را پس از پنهان شدنش از دیدگان (مردم) انکار می کنند (همان طور که استصحاب) بلد ساخته شده بر ساحل دریا را (پس از حدوث طوفان و شکّ در بقاء آن) انکار می کنند.

2- و از سخنان مثبتین آشکار می شود، آنجا که استدلال می کنند به مترتّب بودن نظام معاش و معاد مردم بر استصحاب (و این ها همه از شبهات موضوعیّه است).

***