متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 11 صفحه 317

1- الوافیه فی اصول الفقه، ص 206.

فرمودند: (ان کنت قد نقصت فکذا، و ان کنت قد اتممت فکذا)، استفاده می شود که: یقین مورد نظر یقین به برائت است، پس مراد، واجب بودن احتیاط و تحصیل یقین به برائت است که با بنا گذاشتن بر اکثر و بجا آوردن یک رکعت مستقل، آنچه که احتمالا کم گذاشته قابل تدارک و جبران است.

(مراد از بناء بر یقین در اخبار)

و در تعدادی از اخبار از (یقین) و (احتیاط) این نحوه از عمل ارائه شده است؛ از آن جمله در روایت موثق که مورد بحث قرار خواهد گرفت، فرمودند: اذا شککت فاین علی الیقین).

مقصود از این روایت ها که دستور به بنای بر یقین و نشکستن یقین می دهند بنا گذاشتن بر عددی که متیقّن است، سلام برآن، و جبران آن بوسیله نماز احتیاط است.

روی این جهت در تعدادی از خبرها چیزی گفته شده که دلالت می کند بر اینکه عمل، واقع را احراز می کند؛ مثل این سخن امام علیه السّلام که فرمودند: الا اعلّمک شیئا اذا فعلته، ثمّ ذکرت انّک نقصت او اتممت، لم یکن علیک شی ء؟

گروهی هم به پیروی از سید مرتضی، متصدی بیان این شده اند که مراد از (عمل)، همان اخذ به یقین و احتیاط است، و نه چیزی که اهل سنّت گفته اند که بنا بر اقلّ گذاشته شود.

و مبالغه امام علیه السّلام در این صحیحه با تکرار به عدم اعتنا به شکّ، و در روایات دیگر بنا گذاشت بر یقین و احتیاط، اشعار به این دارد که در مقابل اهل سنّت که گمان می کردند مقتضای بنا بر یقین، همان بنای بر اقلّ و ضمیمه کردن رکعت مشکوک به آن است، بوده است.

***

تشریح المسائل

* سومین حدیثی که در حجیّت استصحاب به آن استناد شده است کدام حدیث است؟

صحیحه سوّم زراره است که به نقل از امام باقر علیه السّلام یا امام صادق علیه السّلام گفته اند:

قلت له: من لم یدر فی اربع هو او فی ثنتین، و قد احرز الثّنتین؟ قال: یرکع رکعتین و اربع سجدات و هو قائم بفاتحه الکتاب و یتشهّد، و لا شی ء علیه.

و اذ لم یدر فی ثلاث هو او فی اربع و قد احرز الثلاث، قام فاضاف الیها اخری و لا شی ء علیه؛ و لا ینقض الیقین بالشکّ، و لا یدخل الشک فی الیقین، و لا یخلط احدهما بالآخر؛ و لکنّه ینقض