متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 11 صفحه 547

1- الاستصحاب، امام خمینی( ره)، ص 118- 120.

ندارد. همچنین است کوبیدن نبض، چرا که آنچه از زدن نبض در زمان خردسالی وجود دارد، غیر از زدن نبضی است که در پیری وجود دارد، و مجموع زدن نبض در روزگار زنده بودن نیست؛ و مثل صدای ممتدی که از دمیدن حاصل می شود، در اینکه یک هویت است؛ زیرا کثرت ها در زدن های نبض عرفا مورد ملاحظه است، درحالی که مقصود از مسامحه در بقای موضوع، مسامحه در محیط عرف و نزد آنان نیست، بلکه مراد مسامحه در نزد عقل است.

سپس حضرت امام خمینی (ره) می فرماید: در آنچه شیخ انصاری گفته اند، که مجموع آنچه از اجزاء در خارج واقع می شود، در زمان اوّل با وجود جزء اوّل از آن مجموع ایجاد می شود، و وجود آن در زمان لا حقّ با وجود جزء دیگر آن مجموع است، اشکالی وجود دارد که آن اشکال را دانستی، چرا؟ زیرا آنچه در زمان اوّل واقع می شود، جزء از مجموع است، نه مجموعه؛ بخاطر اینکه زدن نبض در زمان کودکی غیر از زدن آن در زمان پیری است. از این سخن آشکار می شود که دلیلی برای قرار دادن این استصحاب از قبیل قسم اوّل از استصحاب کلّی و همچنین قسم دوّم از آن وجود ندارد.

و امّا بدون شکّ از قسم سوّم از کلّی نوع سوّم هم نیست، چرا که سخن گفتن و زدن نبض، از قبیل دگرگونی و تبادر حالت ها نیست؛ چنانکه سیاهی پررنگ به کم رنگ و امثال آن تبدیل می شود، بلکه از قبیل قسم دوّم از کلّی نوع سوّم است. و امّا آنچه جناب شیخ انصاری افاده کرده اند، که مناط و ملاک در وحدت کلام و کثرت آن، وحدت و کثرت انگیزه است و آن ها در مدار آن دور می زنند، اشکالش این است که: وحدت هر چیزی به خودش است، نه به دیگری. یعنی ممکن است سخنران انگیزه های متعددی داشته باشد، با اینکه مجموع سخنان او یک خط به حساب می آید.

برفرض قبول وحدت مجموع سخنان کلام او، مانعی از استصحاب آن با احتمال وجود انگیزه دیگر نیست.

اختلاف انگیزه ها و بدل پذیری آن، مثل بدل گردیدن پایه های سقف به پایه های دیگر است، که با تبدیل ارکان و پایه ها، آن وحدت سقف محفوظ است، انگیزه ها نسبت به سخن گفتن هم چنین است.

تمام این سخنان در مورد امور زمانی در حال گذر می باشد.(1)