متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 11 صفحه 563

لاستصحاب عدم ذلک الموجود؛ لانّه انقلب إلی الوجود.

و کأنّ المتوهّم ینظر فی دعوی جریان استصحاب الوجود إلی کون الموجود أمرا واحدا قابلا للاستمرار بعد زمان الشکّ، و فی دعوی جریان استصحاب العدم إلی تقطیع وجودات ذلک الموجود و جعل کلّ واحد منها بملاحظه تحقّقه فی زمان مغایرا للآخر، فیؤخذ بالمتیقّن منها و یحکم علی المشکوک منها بالعدم.

و ملخّص الکلام فی دفعه: أنّ الزمان إن اخذ ظرفا للشی ء فلا یجری الا استصحاب وجوده؛ لأنّ العدم انتقض بالوجود المطلق، و قد حکم علیه بالاستمرار بمقتضی أدلّه الاستصحاب. و إن اخذ قیدا له فلا یجری الا استصحاب العدم؛ لانّ انتفاض عدم الوجود المقیّد لا یستلزم انتفاض المطلق، و الاصل عدم الانتفاض، کما إذا ثبت وجوب صوم یوم الجمعه و لم یثبت غیره.

ترجمه

(مناقشه شیخ در آنچه فاضل نراقی فرمود)

اشاره

شیخ انصاری (ره) می فرماید: ظاهر این است که: مطلب بر مرحوم نراقی مشتبه شده است؛ زیرا:

اولا: چیز وجودی ای که مورد جعل قرار گرفته است اگر زمان، قید برای آن و یا برای متعلّق آن در نظر گرفته شود، به این صورت که وجوب نشستن مقیّد تا ظهر چیزی باشد، و مقیّد به بعد از ظهر بودن چیز دیگری که متعلّق برای وجوب باشد، مجالی برای استصحاب وجود نیست. چرا؟ زیرا که قطعا چیزی که وجودش معلوم بوده، از بین رفت، و پیدایش غیر آن مورد شکّ است؛ و لذا: در مثل (روز پنج شنبه روزه بگیر)، در صورتی که شکّ در وجوب روزه روز جمعه شود، استصحاب جایز نیست.

و اگر زمان به عنوان ظرف وجوب نشستن مورد ملاحظه قرار گیرد، مجالی برای استصحاب عدم نیست. چرا؟ زیرا هرگاه عدم منقلب به وجود شود و مردد میان بود آن در قطعه خاصی از زمان و بودنش در زمان بیشتر باشد، و فرض شود که حکم شارع را پذیرفته که آنچه در زمانی یقینی