متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 12 صفحه 170

آیا در این فرض هم نسبت به آن مقطع از زمان یعنی از صبح پنج شنبه تا صبح جمعه که مستصحب ما مشکوک الارتفاع است استصحاب قابل جریان هست یا نه؟

به عبارت دیگر:آیا می توانیم استصحاب کنیم بقاء حیات زید را در روز پنج شنبه و نتیجه بگیریم که موت او در روز جمعه و در زمان متأخّر حادث شده است یا نه؟

*قبل از پاسخ به سؤال فوق بفرمائید مراد از«و هذا هو الذی یعبر عنه باصاله تأخر الحادث...»چیست؟

بیان وجه تسمیۀ اصل مذکور است مبنی بر اینکه:

اگر اصولیین اسم چنین استصحابی را اصاله تأخّر الحادث گذاشته اند بدین خاطر است که هدف اصلی از اجزاء آن عبارتست از:اثبات تأخر زمانی آن امر حادث،و لذا

-اگر این استصحاب دارای اثر شرعی بلاواسطه باشد،بدین معنا که بطور مستقیم بر مستصحب ما آثار شرعیّه مترتّب شود،قابل جریان است.فی المثل:

استصحاب می کنیم بقاء حیات زید را در روز پنج شنبه و نتیجه می گیریم وجوب نفقۀ زوجه او و همچنین حرمت تقسیم اموالش و...را.

-امّا اگر اثر شرعی از آن وصف عنوان تأخّر باشد و ما بخواهیم که با استصحاب این لازم عقلی را اثبات کرده و سپس اثر شرعی بر آن مترتّب کنیم،جریان استصحاب در اینجا مبتنی می شود بر مبانی سه گانه ای که در تنبیه ششم ذکر شد،یعنی:

اگر استصحاب از باب ظنّ یعنی امارات حجّت باشد،در اثبات این تأخّر جاری می شود.

و اگر استصحاب از باب اخبار(یعنی تعبّد)حجّت باشد و لکن واسطه را خفیّه بدانیم باز هم در اثبات این تأخّر اجرا می شود.

و اگر استصحاب از باب اخبار حجّت باشد و لکن ما واسطه را نیز جلیّه بحساب آوریم،البته که در اثبات تأخر جاری نمی شود.

متن تحقیق المقام و توضیحه:

أنّ تأخّر الحادث:

قد یلاحظ بالقیاس إلی ما قبله من أجزاء الزّمان-کالمثال المتقدّم-فیقال:الأصل عدم موت زید قبل الجمعه،فیترتّب علیه جمیع أحکام ذلک العدم،لا أحکام حدوثه یوم الجمعه؛إذ