متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 12 صفحه 182

تشریح المسائل:

مقدمه یادآور می شویم که در بحث قبل گفته شد که گاهی به اصل حدوث یقین داریم،لکن در تقدّم و تأخّر آن امر حادث شک داریم که این فرض خود بر دو قسم بود:

1-گاهی امر حادث را با زمان مقایسه می کنیم،که این قسم در مبحث قبل مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

2-گاهی هم آن امر حادث را با حادث دیگر مقایسه می کنیم که موضوع بحث و بررسی در اینجاست.

*با توجه به مقدمه فوق مراد از«و قد یلاحظ تأخّر الحادث بالقیاس الی حادث اخر...الخ»چیست؟

این است که گاهی یک امر حادث را با یک امر حادث دیگر مقایسه کرده و می سنجیم،چراکه در تقدّم و تأخّر یکی از آن دو نیست به دیگری شک داریم.

دو وجود حادث شده است لکن ما نمی دانیم که حدوث کدامیک نسبت به دیگری مقدّم و کدامیک مؤخّر است،فی المثل:

1-آبی است که به حدّ کرّ رسیده است،با نجس هم ملاقات کرده است لکن ما نمی دانیم که کریّت مقدّم بوده یا ملاقات؟

2-پدری مرده است،پسر او هم اسلام آورده است،لکن ما نمی دانیم که موت پدر مقدّم بوده است یا که اسلام الوارث؟

3-مردی به همراه زنش و محاذی هم مشغول خواندن نماز هستند درحالیکه شرط صحت نماز آنها این است که محاذات نداشته باشند و در صورت محاذات هر کدامشان که اول شروع به نماز کرده نمازش صحیح است و هرکدام که نمازش را پس از آن یکی شروع کرده نمازش باطل است.

در اینجا نیز ما شک داریم که آیا مرد اول نمازش را شروع کرده است و زن پس از او و یا بالعکس؟

علی ایّحال خود این قسم نیز دارای سه صورت است:

1-گاهی هر دو امر حادث معلوم التاریخ اند،فی المثل:

کریّت آب حوض در روز اوّل ماه حادث شده است و ملاقات با نجاست در روز دهم ماه و یا بالعکس و یا همزمان با هم حادث شده اند،و لکن واقع و نفس الامر هریک از این تواریخ که