متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 12 صفحه 192

هذا،مع أنّه لا یخفی-علی متتبّع موارد هذه المسائل و شبهها ممّا یرجع فی حکمها إلی الاصول-أنّ غفله بعضهم بل أکثرهم عن مجاری الاصول فی بعض شقوق المسأله غیر عزیزه.

ترجمه

دو قول دیگر در این صورت

سپس در اینجا دو قول دیگر از فقهاء ما ظاهر می شود:

یکی از این دو قول،جاری کردن اصل است در طرف مجهول التاریخ و اثبات صفت تأخّر

از طریق امر معلوم التاریخ،و این ظاهر عمل مشهور است(گرچه اصل مثبت است).

مرحوم شیخ و ابن حمزه و محقّق و علاّمه و شهیدین و دیگران در برخی از موارد تصریح به عمل به این اصل کرده اند از جمله:

مسألۀ اتفاق دو وارث است بر اسلام آوردن یکی از دو نفرشان(مثلا زید)در اوّل رمضان و اختلاف آنها در مرگ مورث(یعنی پدرشان)در قبل از غرّۀ رمضان یا پس از آن.

پس:حضرات حکم کرده اند به اینکه قول،قول مدّعی تأخّر موت از غرّۀ رمضان است(یعنی که استصحاب می کنند حیات را و اثبات می کنند تأخّر موت از عرّۀ رمضان را)

بله،گاهی از اطلاق کلام این حضرات بر توقف و عدم تفصیل بین علم به تاریخ یکی از دو امر حادث و بین جهل به تاریخ هر دو امر حادث،عمل نکردن آنها به اصل در مجهول التاریخ با وجود علم به تاریخ حادث دیگر روشن می شود،مثل مسألۀ اشتباه تقدّم طهارت یا حدث و مسألۀ اشتباه جمعتین و اشتباه موت پدر و پسر و مسألۀ اشتباه تقدّم رجوع مرتهن.

مرحوم شیخنا می فرماید:

انصاف در این مسأله،عدم وثوق و اطمینان به این اطلاق است بلکه این اطلاق:

1-یا حمل می شود بر صورت جهل به تاریخ هر دو امر حادث،در حالیکه صورت علم به تاریخ یکی از دو امر حادث را محوّل کرده اند به مواردی که در آنها تصریح به ماجرای اصل کرده اند در جاهای دیگر.

2-و یا که حمل می شود بر محامل و توجیهات دیگر.

به هر صورت:

حکم این حضرات در مسألۀ اختلاف در تقدّم موت المورث بر اسلام الوارث و تأخّر آن(که در