متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 12 صفحه 219

*دلیلشان بر این توقّف چیست؟

دلیل اوّلشان این است که همانطور که وقتی شما در مجهول التّاریخ استصحاب جاری می کنید نمی توانید وصف تأخّر را ثابت کرده،بگوئید پس موت پدر متأخّر است چونکه اصل مثبت است، در اینجا هم که یکی مجهول التاریخ و دیگری معلوم التاریخ است،نمی توانید استصحاب جاری کنید چونکه اصل مثبت است.

و امّا دلیل دومشان شاهدی است از کلمات برخی بزرگان در این مسأله و لذا می گویند:وقتی که ما کلمات بزرگان را در مسائل مشابه این مسأله مورد ملاحظه قرار دادیم،دیدیم که به قول مطلق گفته اند که:یتوقّف.چه هر دو مجهول التاریخ باشند و چه یکی مجهول التاریخ و دیگری معلوم التاریخ باشند.

*جناب شیخ پاسخ حضرتعالی به این دو دلیل حضرات چیست؟

1-و امّا دلیل اوّلشان که گفتند اگر ما در مجهول التّاریخ استصحاب جاری کنیم نمی توانیم وصف تأخّر را ثابت نمائیم پس باید توقّف کنیم پاسخش این است که:شما نسبت به مجهول التّاریخ می توانید که این استصحاب را جاری کرده بگوئید:

اصل این است که:مرگ پدر محقّق نشده بود،به هنگام اسلام آوردن پسر،منتهی:

اگر اثر مربوط به همان مستصحب است،استصحاب را جاری کنید و بهره برداری نمائید و اگر اثر مربوط به وصف تأخّر است،بله،اصل مثبت است و حق ندارید،چنانکه قبلا هم به تفصیل مورد بحث واقع شد.

2-و امّا پاسخ از دلیل دوّم شما را قبلا دادیم و آن این بود که حضرات در این مورد نصّی دارند و ظاهری که با نصّ شان،ظاهر و مجملشان را تفسیر کنیم.

*جناب شیخ اگر ما بدانیم که فلان شیء از قدیم اینگونه نبوده است که اکنون هست و لکن ندانیم که در چه تاریخی این نقل و انتقال صورت گرفته است حکمش چیست؟

این همان مسأله الشّک فی التّأخّر و التّقدّم الحادثین بالنسبه الی الزمان است.فی المثل:

می بینیم که لفظ صلات امروز به معنای افعال مخصوصه است و می دانیم که این لفظ قبلا به معنای دعا بوده است،لکن نمی دانیم که این نقل و انتقال از دعا به افعال مخصوصه در زمان شارع صورت گرفته است یا پس از زمان شارع یعنی زمان متشرعه.

اصل این است که:خیر در زمان شارع هنوز وضعش عوض نشده بود و لذا می شود حقیقت متشرّعه.