متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 12 صفحه 238

و اگر استصحاب از باب ظنّ حجّت باشد(استفادۀ از ظنّ در اعتقادیات)مبتنی بر اعتبار ظنّ در اصول دین است،بلکه ظن در آنجا که مستصحب از اعتقادیاتی است که به سبب عقل یا نقل قطعی و متواتر ثابت است،برای انسان حاصل نمی شود.چرا؟

به خاطر اینکه شک گاهی از تغییر برخی از اموری نشأت می گیرد که وجودا و یا عدما در مستصحب(یعنی ثبوت نبوت فلان نبی)مدخلیّت دارد.(مثل وجود کتاب مثلا و یا غیبت آن).

بله،اگر شک در نسخ ثبوت یک نبی بشود،به خاطر نسخش،ادعای مفید ظنّ بودن استصحاب (آن هم ظن شخصی و نه نوعی)امکان دارد.البته مشروط بر اینکه احتمال نسخ نبوت از احتمال نسخ اصل شریعت و کلّ تشکیلات نباشد(و الاّ باز هم استصحاب مفید ظنّ نخواهد بود)بلکه از احتمال نسخ یک حکم در شریعت باشد.

امّا احتمال ناشی از نسخ اصل شریعت،به سبب عدمش،ظنّ حاصل نمی شود چراکه این نسخ در شرایع شایع و فراوان است،بخلاف(آنجا که یک شریعت می ماند و لکن)یک حکم در آن نسخ می شود(چونکه ندرتی است)

شک در نسخ اصل شریعت

از آنچه ذکر شد،روشن می شود که اگر در نسخ اصل شریعت(یعنی کل تشکیلات)شک بشود تمسّک به استصحاب برای اثبات بقاء آن جایز نیست(چونکه امری شایع بوده و استصحاب در آن مفید ظن نمی باشد)

مضافا بر اینکه اگر حصول ظنّ(شخصی را هم)بپذیریم،دلیلی بر حجیّت این ظنّ در اعتقادیات وجود ندارد،به دلیل عدم مساعدت عقل بر این مسأله،و لو باب علم در این مسأله مسند باشد (مگر در باب فروع دین)چرا؟

به دلیل امکان احتیاط(که نسبت به امر اعتقادی به این است که:یعتقد علی ما هو علیه)فی الواقع و نسبت به فروع آن جمع میان احکام دو شریعت(سابقه و لاحقه)است.

مگر در جائی که احتیاط ممکن نیست(مثل دوران بین المحذورین که مجرای تخییر است).

و امّا دلیل نقلی دلالت کننده بر استصحاب در اعتقادات هم به دلیل عدم ثبوت شریعت سابقه و لاحقه بی فایده است.

***