متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 12 صفحه 367

ترجمه

ثمرۀ توجیهات سه گانه

فایدۀ توجیهات مختلف در موارد ذیل آشکار می شود:

1-در مواردی که(چیزی از اجزاء مرکب در اثر تعذّر)باقی نماند مگر یک یا دو جزء آن(مثلا تکبیره الاحرام و قرائت)،استصحاب بنابر توجیه اوّل و سوّم در آن جاری می شود و لکن بنابر توجیه دوّم جاری نمی شود.چرا؟

زیرا:عرف ولو از روی مسامحه،عملی را که فاقد معظم اجزاء است،به منزلۀ واجد آن اجزاء به حساب نمی آورد(و حکم به این همانی نمی کند)چرا؟

زیرا این نحوۀ از تسامح اختصاص دارد به جائی که معظم اجزاء میسور و ممکن باشند و تنها یک جزء غیر رکنی مثلا متعذّر باشد چونکه(نبودش)ضرری به اثبات اسم(مرکب مثلا نماز)و حکم به(صحّت)آن نمی زند.

قابل قبول بودن توجیه دوّم

از آنجا که بنای عرف بر عدم اجرای استصحاب در عملی است که فاقد معظم اجزاء است و اجراء آن در عملی است که فاقد شرط است،کشف می شود که توجیه اوّل فاقد ارزش است (چونکه استصحاب بنابر توجیه اول در عمل فاقد معظم اجزاء جاری می شود و لکن در عمل فاقد شرط جاری نمی شود).

و از آن جهت که بناء عرف بر جریان استصحاب(در نفس وجوب نفسی و یا فی المثل)صفت کریّت و یا قلّت است(و نه در ذات متّصف به این صفت)کشف می شود که از توجیه دوّم و سوّم نیز،توجیه دوّم صحیح است.

امّا(از آنجا که توجیه دوم مبتنی بر مسامحۀ عرفیّه در موضوع مستصحب است)اشکال در اعتماد بر این مقدار از مسامحۀ عرفیه می باشد،جز اینکه استصحاب کریت نزد قائلین به جریان استصحاب از مسلّمات است،و ظاهرا فرقی میان ما نحن فیه و باب کریّت نمی باشد(یعنی نقض سوره مثلا در نماز مثل،کم کردن مقداری از آب کرّ است).

***