متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 12 صفحه 390

تشریح المسائل:

*موضوع بحث در تنبیه دوازدهم از تنبیهات استصحاب پیرامون چه مطلبی است؟

پیرامون مطلبی است که کلیّات آن در اوائل مبحث استصحاب گذشت و اکنون بحث در جزئیات آن مطلب به همراه یک سلسله اضافاتی در آن جزئیات مجدّدا مطرح می شود و آن این است که:

اگر ما نسبت به امری از امور مثل وجوب جمعه که یک حکم شرعی است و یا حیات زید که موضوع حکم شرعی است در زمان سابق یقین داشته باشیم،در زمان لاحق نسبت به همان امر هفت حالت متصوّر است که هر یک دارای حکمی است:

1-ممکن است که در زمان لاحق نیز به بقاء همان امر یقین داشته باشد،یعنی که وجوب جمعه و یا حیات زید برایش همچنان متیقّن باشد.

-در اینصورت مطابق با یقینش عمل می کند و لذا جای نگرانی نیست.

2-ممکن است که در زمان لاحق،به ارتفاع آن امر یقین پیدا کند یعنی که یقین به عدم وجوب و عدم حیات زید پیدا کند.

در اینصورت نیز بر اساس یقینش رفتار می کند و نگرانی وجود ندارد.

نکته اینکه:یقین حجّت عقلیّه است و لذا نسبت به هر طرفی که حاصل شود طریقیّت به سوی واقع دارد و لذا متابعت آن واجب است.

3-امکان دارد که در زمان لاحق ظنّ معتبر به بقاء آن امر یعنی وجوب و یا حیات زید پیدا کند.

در اینصورت نیز گمان به منزلۀ علم است و لذا تمام آثاری که مع الیقین بر آن مترتّب می نمود، مع الظن نیز مترتب می کند.

4-ممکن است که در زمان لاحق ظنّ معتبر به ارتفاع وجوب و یا حیات زید پیدا کند،بدین معنا که خبر ثقه بر عدم وجوب جمعه قائم شود و یا که عدلین بر موت زید گواهی دهند.

5-ممکن است که در زمان لاحق ظن غیر معتبر به بقاء آن امر حاصل کند،مثلا از طریق شهرت فتوائیّه و یا اجماع منقول و یا اخبار دو فرد فاسق و یا از طریق قیاس و استحسان و...ظنّ به بقاء پیدا کند.

در اینصورت،وجود چنین ظنّی به منزلۀ عدم بوده و فاقد حجیّت است و لذا نوبت به اصل