متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 12 صفحه 84

-نماز ظهر بر شما واجب بود،ساعتی پس از ظهر شک می کنید که آیا ظهر را خوانده ای یا نه؟ در نتیجه شک می کنید که آیا اکنون ظهر بر شما واجب است یا نه؟

استصحاب می کنید وجوب ظهر را.لکن استصحاب این وجوب دارای یک اثر شرعی است و آن اینکه تا نماز ظهر را که بر شما واجب است،اتیان نکنی،خواندن نماز نافله حرام است.

ب:گاهی عقلی است،فی المثل:

نماز ظهر بر شما واجب است،ساعتی پس از ظهر شک می کنید که آیا نماز ظهرتان را خوانده اید یا نه؟،در نتیجه شک می کنید که ایا اکنون نماز ظهر بر شما واجب است یا نه؟

استصحاب می کنید وجوب آن را،لکن استصحاب این وجوب دارای یک اثر عقلی است و آن اینکه اگر نماز ظهرت را نخوانی معاقب خواهی بود.

ج:گاهی عادی است،و آن اینکه وقتی فی المثل:وجوب ظهر را پس از شک استصحاب می کنید،تا زمانی که آن را اتیان نکرده اید این خوف در درون شما وجود دارد که مبادا نتوانم به وظیفه ام عمل کنم و در نتیجه در روز قیامت مبتلا شوم.

د:گاهی شرعی مع الواسطه است،فی المثل:

شما نذر کرده اید که اگر زمانی مرتکب خطائی شدید که مستحقّ عقاب شدید یک درهم به فقیری بدهید.

حال:پس از استصحاب وجوب ظهر،دچار خطا شده و ترک نماز می کنید و در نتیجه مستحق عقاب می شوید و لذا باید یک درهم به یک فقیر بدهید.

این وجوب پرداخت درهم،اثر وجوب ظهر است لکن اثری مع الواسطه،چرا که بواسطۀ استحقاق عقاب بر شما واجب شده است.

نکته:گاهی ما یک حکم شرعی را استصحاب می کنیم لکن نه برای اثبات یک اثر،بلکه برای اثبات یک امری غیر از اثر:

الف:مثل اثبات ملزوم،فی المثل:استصحاب می کنیم وجوب نفقۀ زوجه را که یک حکم شرعی است برای اثبات حیات زید،لکن حیات و زنده بودن زید ملزوم نفقۀ زوجه و حرمت تزویج از لوازم آن اند.

ب:مثل:اثبات ملازم،فی المثل:استصحاب می کنیم وجوب نفقۀ زوجۀ زید را که یک حکم شرعی است،برای اثبات حرمت تزویج او،یعنی نفقۀ زوجۀ زید واجب است،پس تزویج او مثلا بر دیگران حرام است.