متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 13 صفحه 103

-این جنس،هم بر یقین به عدالت به نحو مطلق و لا بشرط صدق می کند هم بر یقین به عدالت به نحو مقید و به شرط شیء صدق می کند و لذا الیقین دارای دو فرد است.

2-و هکذا مراد از شک نیز طبیعت و مطلق شک است چه شک در حدوث باشد و چه شک در بقاء،و لذا به برکت اصاله الاطلاق بر هردو قابل صدق است.

-معنای لا تنقض الیقین بالشّک نیز اینستکه:مطلق یقین را به مطلق شک نقض نکن یعنی که یقین به خود عدالت را با شک در خود عدالت و یقین به عدالت مقیّد به روز جمعه را با شک در عدالت روز جمعه نقض نکن.

پس جناب شیخ چه مانعی دارد که هردو معنا از اطلاق عبارت اراده شود؟

-جناب شیخ می فرماید این ادعای شما دفع می شود به اینکه:

1-گاهی از الیقین اراده می شود جنس الیقین به معنای یقین به عدالت،یقین به حیات، یقین به کرامت و...که البته در اینجا یقین دارای افرادی است و هکذا شک و هر یقینی هم با شک خودش نقض نمی شود.

2-لکن گاهی خصوص عدالت زید از الیقین اراده می شود که این فرد واحد خود دارای حالات مختلف و لحاظها و اعتبارات مختلف است بدین معنا که گاهی نسبت به زمان به نحو لا بشرط لحاظ می شود و گاهی به نحو به شرط شیء لکن لحاظهای مختلف در اینجا موجب عوض شدن ماهیّت یقین به عدالت زید و تعدد آن نمی شود.

-مثل:زید که به اعتباری پدر است و به اعتباری پسر است و به اعتباری برادر است و هکذا...و لکن این اعتبارات متعدّده موجب تعدّد زید نمی شود بلکه همان فرد واحد است.

-وقتی که متعلق یقین امر واحدی شد،متعلّق شک نیز همان است و دوباره همان سؤال پیش می آید که آیا به نحو لا بشرط لحاظ شده است یا به نحو بشرط شیء؟

متن

ثمّ إذا ثبت عدم جواز إراده المعنیین،فلا بدّ أن یخصّ مدلولها بقاعده الاستصحاب؛لورودها فی موارد تلک القاعده،کالشکّ فی الطهاره من الحدث و الخبث،و دخول هلال شهر رمضان