متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 13 صفحه 27

الموضوع،علی ما عرفت مفصّلا.

الثانی:أن یرجع فی معرفه الموضوع للأحکام إلی الأدلّه،و یفرّق بین قوله:«الماء المتغیّر نجس»و بین قوله:«الماء ینجس إذا تغیّر».فیجعل الموضوع فی الأوّل الماء المتلبّس بالتغیّر، فیزول الحکم بزواله،و فی الثانی نفس الماء فیستصحب النجاسه لو شکّ فی مدخلیّه التغیّر فی بقائها،و هکذا.و علی هذا فلا یجری الاستصحاب فیما کان الشکّ من غیر جهه الرافع إذا کان الدلیل غیر لفظیّ لا یتمیّز فیه الموضوع؛لاحتمال مدخلیّه القید الزائل فیه.

الثالث:أن یرجع فی ذلک إلی العرف،فکلّ مورد یصدق عرفا أنّ هذا کان کذا سابقا جری فیه الاستصحاب و إن کان المشار إلیه لا یعلم بالتدقیق أو بملاحظه الأدلّه کونه موضوعا،بل علم عدمه.

مثلا:قد ثبت بالأدلّه أنّ الإنسان طاهر و الکلب نجس،فإذا ماتا و اطّلع أهل العرف علی حکم الشارع علیهما بعد الموت،فیحکمون.بارتفاع طهاره الأوّل و بقاء نجاسه الثانی،مع عدم صدق الارتفاع و البقاء فیهما بحسب التدقیق،لأنّ الطهاره و النجاسه کانتا محمولتین علی الحیوانین المذکورین،و قد ارتفعت الحیوانیه بعد صیرورته جمادا.

و نحوه حکم العرف باستصحاب بقاء الزوجیّه بعد موت أحد الزوجین،و قد تقدّم حکم العرف ببقاء کرّیّه ما کان کرّا سابقا،و وجوب الأجزاء الواجبه سابقا قبل تعذّر بعضها،و استصحاب السواد فیما علم زوال مرتبه معیّنه منه و یشکّ فی تبدّله بالبیاض أو بسواد خفیف،إلی غیر ذلک.

ترجمه

شک در حکم از جهت شک در قیودی که در موضوع اخذ شده است

-وقتی آنچه را ما گفتیم فهمیدی،بدان که در بسیاری از موارد شک در بقاء حکم(مثلا نجس بودن ماء متغیّر)،واقع می شود،از جهت شک(انسان)در اینکه آیا موضوع حکم و محل آن(که الماء المتغیّر باشد)،همان امر زائل شونده است(ولو زوال آن)به سبب زوال قیدش(که تغیّر باشد)و در موضوعیّت آن(یعنی الماء)اخذ شده است،تا اینکه حکم(نجاست نیز)از بین برود یا