متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 13 صفحه 303

کرده می گوئیم:چون مسلمان است،آن را بر اساس اعتقادات مذهبی خودش بر وجه اباحه انجام داد و نه بر وجه حرام.

-البته به دنبال حمل عمل او بر وجه حسن،آن را حمل بر صحت هم می کنیم و می گوئیم:به عقیدۀ خودش این عمل او صحیح و اثر بر آن مترتّب می شود.

-امّا این حمل بر صحت،عند العامل است و لکن این حمل بر صحت عند العامل،حمل بر صحت عند الحامل و اینکه حامل ترتیب اثر بدهد را اثبات نمی کند.

-و یا فی المثل:فردی شیعه مذهب مقلّد مجتهدی است که عقد را به فارسی جایز می داند.

در صورتی که آن فرد عقد را به لفظ فارسی اجراء نمود و ما در صحت یا عدم صحت آن شک کردیم می گوئیم:

-انشاء الله که عمل او بر وجه اباحه بود بدین معنا که معتقد به حلیّت عقد به زبان فارسی بود که چنین کرد.

-لازمۀ این حمل بر وجه حسن و اباحه،حمل بر صحّت نیز هست یعنی به عقیدۀ خودش انجام عقد به آن شکل صحیح و مؤثّر است.

-امّا لازمۀ آن این نیست که عند الحاملی هم که فرضا عقد به زبان فارسی را جایز نمی داند، حمل بر صحّت شود و بر آن ترتیب اثر دهد.

-پس:ما قصد لم یقع و ما وقع لم یقصد.یعنی که این روایات مثبت مدّعای ما که اصاله الصّحه به معنای ترتیب الاثر است نیستند.

*پس مراد از(ثمّ لو فرضنا انّه یلزم من الحسن ترتیب الاثار...الخ)چیست؟

سوّمین پاسخ به استدلال حضرات و تمسّک آنها در اثبات اصاله الصّحه به معنای ترتیب الاثر است و لذا می فرماید:

-به فرض که ما تنزّل کرده و بپذیریم که میان حمل بر حسن با حمل بر صحت مزبور ملازمه وجود دارد و نه تنها بر طبق اعتقاد عامل حمل بر صحّت می شود بلکه به اعتقاد حامل نیز حمل بر صحّت شود هکذا به حسب واقع هم حمل بر صحت شود باز می گوئیم که:

-اخبار از این حیث نیز در مقام بیان نمی باشد،بلکه از حیث اثبات صفت حسن برای افعال مؤمن در مقام بیان می باشد بدین معنا که فورا برادر مؤمن ات را متهم نکن و به او سوء ظنّ پیدا