متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 13 صفحه 305

الأوّل،بقرینه ذکر الأخ،و قوله علیه السلام:«و لا تظنّنّ...الخبر»

ترجمه

مؤید اوّل بر عدم دلالت اخبار مذکور بر اصاله الصّحه

-از جمله اموری که مؤید بر مطلب ماست که گفتیم(منظور از احادیث مذکور حمل بر حسن به معنای اباحه است و نه حمل بر صحّت به معنای ترتیب آثار)،جمع امام(علیه السلام)است در روایت محمد بن فضل،بین تکذیب آن پنجاه نفر قسامه یعنی بیّنۀ عادله و تصدیق برادر مؤمن.چرا؟

-زیرا جمع میان تکذیب و تصدیق ممکن نیست مگر با حمل تصدیق مؤمن بر حکم مطابق با واقع که مستلزم تکذیب قسامه است به معنای مخالفت حرف آنها با واقع،در صورت حکم به صدق قسامه در اعتقادشان(بدین معنا که شما نیز به اعتقاد خودتان درست می گوئید و نه مطابق با واقع).چرا؟

-زیرا قسامه،در حسن ظنّ به آنها اولی هستند نسبت به حسن ظنّ به یک نفر مؤمن.

-پس مراد از تکذیب سمع و بصر(در حدیث دیگر)تکذیب سمع و بصر است در قسمتی از ظواهر برخی از افعال که قبح آن را درک می کنند،وقتی که شخص ظاهر الصّلاحی را می بینی که در مجلسی نشسته است که گمان می رود که آن مجلس،مجلس شرب خمر است(یعنی که چشم و گوشت را به روی عمل او می بندی).

-در هر صورت،عدم وفاء(یعنی عدم دلالت)این اخبار بر آنچه که ما درصدد آن هستیم واضح تر از آن است که نیازی به بیان داشته باشد،حتّی آن مرسلۀ اوّل(که فرمود:ضع أمر اخیک علی احسنه...الخ)به قرینۀ ذکر(احسن)با کلمۀ اخوّت و به قرینۀ این قول امام(علیه السلام)که(و لا تظنّنّ...)سوء ظنّ نبرید.

*** تشریح المسائل:

*مقدّمه بفرمائید که در باب صدق و کذب به لحاظ معنا چند مبنا وجود دارد؟

-سه مبنا: