متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 13 صفحه 331

وجود(اختلافاتی که)دانسته شد،مشکل است و اجماع عملی در مورد علم به اعتقاد فاعل در صحت(که صورت اختلاف عقیدتین باشد)باز مشکل است،و اختلال نظام در مورد اتحاد عقیدتین با حمل بر صحّت دفع می شود.

*** تشریح المسائل:

*تا به اینجا ادّلۀ اصاله الصّحه بررسی و حجّیت آن فی الجمله مورد قبول قرار گرفت بفرمائید از اینجا به بعد پیرامون چه امری بحث خواهد شد؟

-پیرامون کم و کیف قضیه در طی شش تنبیه صحبت خواهد شد.

*تنبیه اوّل پیرامون چه امری است؟

پیرامون اینستکه صحّت دو شعبه دارد:1-اعتقادی 2-واقعیّه

*صحّت اعتقادی یعنی اینکه بگوئیم:عامل،عملی را که انجام داده به عقیدۀ شخصی خودش صحیح انجام داده و کارش از روی اعتقاد به صحت انجام گرفته،نه اینکه بدون اعتقاد صادر شده باشد.

*و امّا صحت واقعیّه،یعنی که عمل برحسب واقع صحیح است.

به عبارت دیگر:عمل بر اساس اعتقاد فاعل و حامل هردو صحیح بوده است لذا:هردو می توانند بر آن اثر مترتب کنند.

*انما الکلام در چیست؟

-در اینستکه:اکنون که بنا شد فعل مسلم را عند الشک حمل بر صحت کنیم،منظور حمل بر صحت واقعیّه است یا که حمل بر صحت اعتقادیه؟چرا که:

*اگر آن را حمل بر صحت واقعیّه کنیم نتیجه اش اینستکه:هم فاعل و هم حامل بر آن عبارت و یا معامله ترتیب اثر دهند.

*و اگر آن را حمل بر صحّت اعتقادیّه کنیم مسأله مبتنی می شود بر اینکه آیا حاکم ظاهری در حقّ هرکسی واقعا در حقّ دیگران نیز نافذ است و در حق آنان به منزلۀ حکم واقعی است یا نه؟

-اگر نافذ باشد،باز هم شخص حامل می تواند که بر آن اثر مترتب کند و الاّ اگر نافذ نباشد و در حق دیگران به منزلۀ حکم واقعی نباشد،حامل نیز نمی تواند بر آن اثر مترتب کند.