متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 13 صفحه 338

فان علم بعلمه بالصحیح و الفاسد،فامّا أن یعلم بمطابقه اعتقاده لاعتقاد الشاکّ،او یعلم مخالفته،او یجهل الحال.لا إشکال فی الحمل فی الصوره الألی.و أمّا الثانیه،فان لم یتصدق اعتقادهما بالصحّه فی فعل-کأن اعتقد أحدهما وجوب الجهر بالقراءه یوم الجمعه و الاخر وجوب الإخفات-فلا إشکال فی وجوب الحمل علی الصّحیح باعتقاد الفاعل؛و إن تصادقا-کما فی العقد بالعربیّ و الفارسیّ-فان قلنا إنّ العقد بالفارسیّ منه سبب لترتّب الاثار علیه من کلّ أحد حتّی المعتقد بفساده،فلا ثمره فی الحمل علی معتقد الحامل او الفاعل.و إن قلنا بالعدم،کما هو الأقوای،ففیه الاشکال المتقدّم من تعمیم الأصحاب فی فتاویهم و فی بعض معاقد إجماعاتهم علی تقدیم قول مدّعی الصحّه،و من اختصاص الأدلّه بغیر هذه الصوره.

و إن جهل الحال،فالظاهر الحمل لجریان الأنّه الادلّه،بل یمکن جریان الحمل علی الصّحّه فی اعتقاده فیحمل علی کونه مطابقا لاعتقاده الحامل لانّه الصحیح،و سیجیء الکلام.

و إن کان عالما بجهله بالحال و عدم علمه بالصحیح و الفاسد،ففیه أیضا الاشکال المتقدّم، خصوصا إذا کان جهله مجامعا لتکلیفه بالاجتناب.کما إذا علمنا أنّه أقدم علی بیع أحد المشتبهین بالنجس،إلاّ أنّه یحتمل أن یکون قد اتفق المبیع غیر نجس.

و کذا إن کان جاهلا بحاله.إلاّ أنّ الاشکال فی بعض هذه الصّور أهون منه فی بعض،فلا بدّ من التتبّع و التأمّل.

ترجمه

صور مختلف مسأله

-تفصیل مسألۀ مورد بحث اینستکه:شک کنندۀ در عمل صادر شده از دیگری:

-یا عالم به علم فاعل است نسبت به فعل صحیح و فعل فاسد،و یا عالم به جهل اوست و یا اینکه جاهل به حال اوست:

-اگر حامل عالم به علم عامل باشد نسبت به فعل صحیح و فاسد(خود بر دو صورت است):

-یا اینستکه علم دارد به مطابقت اعتقاد خودش با اعتقاد شاک یا علم دارد به مخالفت (اعتقاد خودش)با شاک و یا اینکه جاهل به حال شاکّ است.