متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 13 صفحه 339

(اعتقاد خودش)با شاک و یا اینکه جاهل به حال شاکّ است.

-در حمل فعل عامل به صحّت در صورت اوّل(یعنی صورت علم به تطابق)اشکالی وجود ندارد.

-و امّا صورت دوّم(یعنی صورت علم به تخالف):

*اگر اعتقاد عامل و حامل نسبت به صحّت فعلی تصادق ندارند(که تخالف آن دو تباینی است)مثل اینکه یکی از آن دو معتقد به وجوب جهر قرائت در روز جمعه است و دیگری معتقد به وجوب اخفات است،باز اشکالی در وجوب حمل بر صحیح وجود ندارد منتهی به اعتقاد فاعل (نه بر صحّت واقعیّه).

*و اگر اعتقاد عامل و حامل نسبت به صحّت فعلی تصادق دارند(باز دو صورت دارد)چنانکه در عقد به عربی و به فارسی:

*اگر قائل شویم به اینکه انشاء عقد به فارسی از جانب عامل سببی برای ترتیب آثار است بر او،از ناحیۀ هرکس که باشد حتّی کسی که معتقد به فساد آن است،ثمره ای در حمل بر معتقد حامل یا عامل وجود ندارد(بدین معنا که آثار مترتب می شود چه حمل بر صحت واقعیّه شود و چه حمل بر صحّت ظاهریّه چونکه حمل بر صحّت ظاهریّه همان اثر حمل بر صحّت واقعیّه را می بخشد):

*و اگر قائل به عدم شویم(بدین معنا که حکم ظاهری هرکسی به درد خودش می خورد و در حقّ دیگری نافذ نیست)چنانکه قول قویتر همین است،پس همان اشکال متقدّم پیش می آید که عبارت بود از تعمیم اصحاب در فتاویشان و در پاره ای از معاقد اجماعاتشان بر تقدم قول مدّعی صحّت و از اختصاص دادن ادلۀ حجّیت اصاله الصّحه به غیر اینصورت.

فرض پنجم از صور العلم بالعلم

-و اگر حامل جهل به حال عامل دارد،ظاهر حمل بر صحّت واقعیّه(و ترتّب آثار است)به دلیل جریان ادلّه(مثل اجماع قولی و فعلی و سیره و اختلال نظام)در اینجا،بلکه جریان حمل بر صحّت در اعتقاد عامل نیز ممکن است و لذا حمل می شود بر صحّت بنابر اینکه اعتقاد او مطابق با اعتقاد حامل است،چرا که اعتقاد او نزد خودش صحیح است.

فرض و یا صورت ششم