متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 13 صفحه 340

-و اگر حامل عالم به جهل عامل باشد نسبت به مسأله یعنی که علم به فعل صحیح و فاسد ندارد در اینصورت نیز همان اشکال متقدّم وجود دارد بویژه اگر جهل عامل همراه باشد با تکلیف به اجتناب(یعنی مورد موردی باشد که او می داند که نباید آن را انجام دهد)مثل زمانی که ما می دانیم که او اقدام به فروش یکی از دو اناء مشتبه به نجاست کرده است و لکن احتمال(هم) داده می شود که آن ظرف فروخته شده آن ظرف غیرنجس بوده باشد.

فرض و یا صورت هفتم

-و اینچنین است،اگر حامل جاهل به حال عامل باشد که آیا عارف به مسأله هست یا نه؟

-البته اشکال در برخی از این صور مثل صورت ششم و هفتم آسانتر از اشکال در برخی دیگر از صور(مخصوصا صورت چهارم)است،و لذا ناگزیر از تتبّع و تأمل در موارد هستیم.

*** تشریح المسائل:

*محلّ بحث در(و تفصیل المسأله...الخ)چیست؟

-بیان تمام صور مسألۀ مزبور است و لذا می فرماید:

-بطور کلّی حاملی که شاک است و نمی داند که آیا فعل صادرۀ از غیر صحیح است تا که اثر داشته باشد و یا فاسد است تا که بی اثر باشد،از سه حال خارج نیست:

1-یا علم به علم دارد یعنی که می داند که عامل نیز خود به صحّت و فساد عمل علم دارد،و فی المثل عامل می داند که مثلا عقد اگر به عربی خوانده شود صحیح است و چنانچه به فارسی خوانده شود باطل است.

2-یا علم به جهل دارد،یعنی که می داند که عامل نسبت به حکم مسأله از حیث صحّت و فساد جاهل است.

-فی المثل:عقدی را انشاء کرده است و حامل می داند که او نمی داند که انشاء عقد به صیغۀ عربی صحیح است و به فارسی باطل.

3-یا جهل به حال دارد،یعنی که حامل خود جاهل به حال عامل است و نمی داند آیا عامل از حیث صحّت و فساد علم به حکم مسأله دارد یا نه؟

*مراد از(فان علم بعلمه...الخ)چیست؟