متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 13 صفحه 341

اینستکه:صورت اوّل که علم به علم باشد خود دارای سه صورت است:

1-گاهی حامل عالم به تطابق عقیدتین است یعنی می داند که عقیدۀ خودش با عقیدۀ عامل توافق و تطابق دارد.

2-گاهی هم حامل جاهل به حال عامل است یعنی می داند که عامل دارای عقیده ای است لکن تفصیلا نمی داند که عقیدۀ عامل با عقیدۀ او توافق دارد یا تخالف.

*مراد از(لا اشکال فی الحمل فی الصّوره الاولی...)چیست؟

اینستکه:صورت اوّل از سه صورت علم به علم که علم به تطابق عقیدتین باشد خود دارای دو صورت است:

1-گاهی عقیدۀ عامل و حامل تساوی کلّی دارد بدین معنا که:

-یا اعتقاد هردو طرف اعمّ است یعنی که فی المثل هردو عقد را هم به عربی صحیح می دانند و هم به فارسی.

-یا اعتقاد هردو طرف اخصّ است یعنی که فی المثل هردو از روی اجتهاد و یا تقلید معتقدند که عقد باید به صیغۀ عربی انشاء شود.

-حال اگر عامل عقدی را بخواند و لکن حامل نداند که آن را به عربی خواند تا صحیح باشد یا که به غیرعربی خواند تا که فاسد باشد؟

به عبارت دیگر حامل نمی داند که آیا عملی را که عامل انجام داد جامع جمیع اجزاء و شرایط بود یا نه؟

-در اینجا عمل عامل را حمل بر صحّت کرده می گوید:انشاء اللّه که صحیح انجام داده است چرا که مسلمان کار فاسد و باطل انجام نمی دهد و به دنبال آن اثر مورد مقصود را بر آن مترتب می سازد.

2-گاهی هم عقیدۀ حامل اعمّ مطلق و عقیدۀ عامل اخصّ مطلق است،فی المثل:

*حامل معتقد است که انشاء عقد چه به فارسی باشد و چه به عربی صحیح است.

*عامل معتقد است که انشاء عقد فقط باید به عربی باشد و الا فاسد است.

-حال اگر عامل عقدی را انشاء بکند در حالیکه حامل نداند که آیا به عربی انشاء نمود و رعایت تمام شروط را کرد یا نه به فارسی آن را واقع ساخت؟