متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 13 صفحه 418

-و اگر تکلیف را از دیگری ساقط می کند از این حیث و اعتباری که فعلی برای منوب عنه محسوب می شود ولو بر وجه تسبیب،همانطور که مکلّف می شود به انجام فعلی بشخصه و یا بواسطۀ بدن دیگری مثل استنابۀ ادم ناتوان برای حج،اصاله الصّحه در سقوط این تکلیف نفعی نمی رساند،بلکه تفکیک میان دو گروه از آثار فعل از دو وجه(یعنی از این حیث که فعل فاعل است و از آن حیث که فعل منوب عنه است)،لازم است،پس(در صورت عدم احراز عدالت فاعل) حکم می شود به استحقاق اجرت برای نائب و عدم برائت ذمّۀ منوب عنه از فعل،مثل آنجائی که ولی(کسی را)اجیر کرده برای عمل برای میّت.

اظهارنظر نهائی شیخ

-لکن اشکال مزبور در(آن مثال)استیجار الولی للعمل عن المیّت،باقی است چرا که قصد نیابت از ولی(و از میّت)در آن عمل معتبر نیست و بری شدن ذمّۀ میّت،از آثار صحّت فعل این فاعل است از آن حیث که فعل اوست نه از حیث اعتبار آن که فعلی برای ولیّ(و یا فعلی برای میّت)است.

-پس:(در اینگونه موارد که عمل دو وجه ندارند)در اجرای اصاله الصّحه اکتفاء می شود به احراز انجام فعل به قصد ابراء ذمّۀ میّت و حمل بر صحت می شود از جهت احتمالات دیگر.

پس:در این مقام نیز بعد از تتبّع و تحقیق تام در کلمات بزرگان ناگزیر از تأمّل و اندیشه هستیم.

*** تشریح المسائل:

*حاصل مطلب در(و یمکن ان یقال:...الخ)چیست؟

پاسخ خود شیخ از اشکال مذکور است مبنی بر اینکه:

-در افعال نیابی از جمله حج استنابی،حج استیجاری،صلاه و صوم استیجاری و...که عمل در حقیقت بر منوب عنه واجب شده است و لکن در اثر عجز و ناتوانی،نایب کار او را به عهده گرفته و به نیابت از او آن را انجام می دهد،عمل دارای دو حیثیّت و یا به تعبیر دیگر دو وجه است که از هر حیثی حساب علیحده ای دارد و اثری بر آن مترتّب می شود:

از یک وجه و یا حیثیّت فعل نائب است،یعنی که عمل یک عملی است که از نایب صادر و او