متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 13 صفحه 468

-اگر شک ما در اعتقاد فرد مسلم ناشی از(دست یابی به)مدرک صحیح باشد بدون اینکه در حصول مقدّمات آن کوتاهی کرده باشد و یا که از جهت مدرک فاسد باشد به دلیل تقصیر و کوتاهی او در حصول مقدّمات آن،ظاهر،وجوب حمل(اعتقاد او)بر صحّت است به دلیل ظاهر برخی از ادله ای که گذشت از جمله وجوب حمل امور مسلمین بر حسن،نه بر قبیح.

-و امّا اگر در صحت اعتقاد او به معنای مطابقت با واقع شک شود،دلیلی بر وجوب حمل اعتقاد او بر صحت وجود ندارد.

ذکر لطیفه ای در بحث

-اگر این مطلب(که اعتقاد مطابق با واقع است در اینجا)ثابت شود حجیّت هر خبری هم که فرد مسلم می دهد واجب می شود چرا که دانستی که:

-اصل در خبر مسلم اینستکه:کاشف از اعتقاد مخبر باشد(و اصل اینستکه اعتقاد مطابق با واقع باشد)و هذا معنی الحجیّه.

-امّا اگر(در مواردی)حجیّت خبر مخبر ثابت شود:

1-گاهی مسلّم است که اعتبار و حجیّت خبر مخبر به سبب حجیّت اعتقاد اوست،چنانکه در مفتی و غیرمفتی از جمله کسانی که نظرشان در یک امر تخصّصی معتبر است چنین است.

-پس:خبر مفتی و یا هر متخصّصی کاشف از یک حجّت است نه اینکه نفس خبر بما هو خبر حجّت باشد.

2-و گاهی از دلیل حجیّت خبر،خصوص حجیّت اخبار او از واقع بدست می آید تا آنجا که این سخن او که بگوید به فلان مطلب اعتقاد دارم،از او پذیرفته نمی شود.

3-و گاهی دلیل حجیّت خبر،دلالت دارد بر خصوص شهادت حضوری او(عند القاضی)که گاهی با اخبار از واقع تحقّق می یابد و گاهی با اخبار از اعتقادش.

-آنچه در هریک از موارد مذکور مورد تبعیّت(ما)است،چیزی است که دلیل بر آن دلالت می کند(یعنی که ما در هر مورد تابع دلیل هستیم).در حالیکه گاهی مقدار دلالت دلیل مشتبه است(که اخبار عن الواقع منظور است یا عمل و یا کتابت هم کفایت می کند؟مثل موارد جرح و تعدیل...).

-و اضافه می شود بر آنچه ما گفتیم،قبول جرح و تعدیلات رجالیون که در کتابهای آنها