متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 13 صفحه 520

امام(علیه السلام)با توجه به این مطلب،تفریع فرموده اند:

-این سخنشان را که:صم للرّؤیه و افطر للرّؤیه،باشد بر این سخنشان که:الیقین لا یدخله الشّکّ،باشد(یعنی که یقین سابق را شک لاحق از بین نمی برد و لذا در اخر رمضان استصحاب می کنیم عدم هلال را و حکم می کنیم وجوب صوم را).

*** تشریح المسائل:

*مبحث دوّم پیرامون چه امری است؟

1-پیرامون تعارض الاستصحاب با اصاله الاحتیاط یا قاعدۀ اشتغال است.

2-پیرامون تعارض الاستصحاب،با استصحاب الاشتغال است.

*مقدّمه بفرمائید چه فرقی بین قاعدۀ اشتغال با استصحاب اشتغال وجود دارد؟

1-در قاعدۀ اشتغال به مجرّد علم اجمالی به تکلیف،عقل حکم به احتیاط می کند و حالت سابقه مدّ نظر نیست و لکن در استصحاب اشتغال حالت سابقه مورد لحاظ واقع می شود.

2-قاعده احتیاط و یا به تعبیر دیگر قاعدۀ اشتغال هم قبل از اتیان به احد المحتملین و هم پس از اتیان به احدهما جاری می شود و عقل حاکم بر آن است.

-امّا استصحاب اشتغال ذمه پس از اتیان به احد المحتملین جاری می شود چونکه قبل از اتیان اصلا شکی در اشتغال نداریم بلکه یقین به اشتغال داریم و لذا جائی برای استصحاب وجود ندارد.

-بله،پس از انجام یکطرف شک در بقاء اشتغال پیدا می شود که جای استصحاب است.

*چه نسبتی بین استصحاب و اصل احتیاط وجود دارد؟

-عموم و خصوص من وجه یعنی که دو مادۀ افتراق دارند و یک مادّۀ اجتماع.

1-مادّۀ افتراق احتیاط،موارد علم اجمالی است که شک ما حالت سابقه ندارد.

2-مادّۀ افتراق استصحاب،موارد غیر علم اجمالی است.

2-مادّۀ اجتماع آن دو نیز مواردی است که هم علم اجمالی داریم و هم شکّ داریم و هم شک ما حالت سابقه دارد،فی المثل:

1-نماز جمعه در زمان حضور معصوم(علیه السلام)یقینا واجب بوده است و لکن اینک زمان غیبت