متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 13 صفحه 601

فتوی به تقدیم موضوعی بر حکمی داده باشند تا ما بگوئیم که اجماع حسّی است بدین معنا که جناب شیخ علی آن را در کلمات و عبارات علماء دیده است و مدّعی اجماع شده است.خیر.

-بلکه آنچه از متقدمین به ما رسیده است یک سلسله فروعات فقهیّه ای است که حضرات در آنها فتاوائی داده اند که با معیار مذکور یعنی تقدّم موضوعی بر حکمی تطابق دارد،فی المثل:

-آب کثیری در اختیار داشتیم لکن مقداری از آن برداشتیم و لذا اکنون شک داریم که آیا کریّت آن باقی است یا نه؟

-به دنبال آن شک می کنیم که آیا جامۀ نجسی را که با آن آب شستیم نجاستش باقی است یا نه؟

-همه فقهاء گفته اند استصحاب کریّت جاری می شود و می دانیم که کریّت،نسبت به طهارت، موضوع است نسبت به حکم.

-و یا فی المثل:آب قلیلی در اختیار ما بود لکن بخاطر اینکه مقداری بر آن اضافه کردیم، اکنون شک داریم که آیا هنوز هم قلیل است یا نه کثیر شده است؟

-همه استصحاب قلّت در آن جاری کرده و آثار شرعیّۀ آن را که انفعال با ملاقات باشد و...بر آن مترتب می کنند.

-و هکذا در صید مشکوک مورد بحث استصحاب عدم تذکیه و یا استصحاب حیات موکّل و...

جاری می کنند.

-همۀ این موارد اصول موضوعیّه هستند که ما از مجموعۀ این موارد مختلفه حدس قطعی می زنیم که اصول موضوعیّه مقدّم بر حکمیه هستند.

-پس اجماع مرحوم شیخ علی در حاشیه روضه حدسی است و نه حسّی.

*مراد شیخ از(لکنّک قد عرفت فیما تقدّم من الشیخ...الخ)چیست؟

-اینستکه:اگر از حدسی بودن اجماع مرحوم شیخ علی که بگذریم باید بگوئیم که اصلا این مسأله اجماعی نیست چرا که برخی از فقهاء بزرگ از جمله شیخ طوسی در زبده و محقق در معتبر و علاّمه در بعضی از کتبش و...معتقد بوده اند که در چنین مواردی هردو اصل موضوعی و حکمی جاری می شوند و در نتیجه تعارضا و تساقطا پس اجماعی در کار نیست.

*مقدمه بفرمائید که استصحاب سببی و مسبّبی چند شعبه دارد؟