متن،ترجمه و شرح کامل رسائل شیخ انصاری به روش پرسش و پاسخ جلد 13 صفحه 645

بگوید:اکرم العلماء و یک فرد واحد(مثلا به نام زید)که نزد ما غیرمعیّن است از تحت عموم اکرم خارج شود.

-پس:در اینجا نیز حکم به تخییر عقلی در میان این دو فرد ممکن است،چرا که در واقع اصلا دوتا استصحاب وجود ندارد تا که خارج شدن یک فرد از آن و باقی ماندن فرد دیگر آن مطرح باشد.چرا؟

-زیرا واقع،بقاء یکی از دو حالت(مثلا طهارت یک اناء)و ارتفاع حالت دیگر(مثلا طهارت اناء دیگر)است.

*بله،مشابه این مطلب(یعنی اکرم العلماء الاّ زیدا)در استصحاب،مائینی هستند که هردو قبلا پاک بودند(یعنی که دو استصحاب داشتیم لکن اکنون مشکوکین بشکّین مستقلّین هستند)و ما علم به وجوب عمل به یکی از آن دو استصحاب و وجوب طرح آن دیگری داریم،به اینکه نقض یقین به شک در یکی از آن دو حرام است(بدین معنا که باید استصحاب جاری شود) و لکن نقض یقین به یقین در دیگری واجب است(بدین معنا که نباید استصحاب جاری شود).

-معلوم است که محلّ بحث ما(که دو اناء پاک بودند و اکنون علم اجمالی عارض شده به نجاست یکی از آن دو)از این قبیل نیست،چرا که آنچه در ما نحن فیه به آن علم اجمالی داریم بقاء طهارت یکی از دو مستصحب است،لکن نه به وصف زائد(یعنی نه اینکه علم اجمالی داریم به بقاء یکی از دو استصحاب)،و از بین رفتن طهارت مستصحب دیگر،و نه به اعتبار اینکه(دو استصحاب داشته ایم و)شارع یکی از آن دو را برداشت و دیگری را گذاشت.

-سپس:روشن شد که خارج شوندۀ از تحت عموم لا تنقض الیقین یکی از دو استصحاب متعارض نیست نه تعیینا و نه تخییرا(چرا که اصلا لا تنقض شامل این دو استصحاب نمی شود بخاطر اینکه یلزم من العمل به عدم العمل به)بلکه وقتی نقض یقین(به طهارت سابق)به یقین بعدی(که احتمالا می دانیم یکی نجس شده است)واجب شد،واجب می شود ترتیب ارتفاع (یعنی نجاست)،بر مرتفع واقعی(یعنی آن انائی که نجس شده)و ترتیب آثار بقاء(طهارت)بر باقی واقعی(یعنی آن انائی که در واقع پاک مانده است)بدون لحاظ و در نظر گرفتن حالت سابقه در هریک از آن دو.

-پس:در این دو،رجوع می شود به قواعد دیگری غیر از قاعدۀ استصحاب(یعنی قاعدۀ